Emancipatie moslims, de ware erfenis van Fortuyn?

maandag 5 mei 2008 10:54

Vandaag vieren wij de bevrijding. En morgen? Ja, dan herdenken wij de moord op Pim Fortuyn. Een bijzonder persoon wiens naam nooit zal en mag worden vergeten. Een wetenschapper en politicus van formaat!

Het debat over de islam werd voor de eerste keer in Europa aangezwengeld door Fortuyn.

Fortuyns kritische houding ten opzichte van de islamitische cultuur en religie kwam voor het eerst tot uiting in zijn boek Tegen de islamisering van onze cultuur; Nederlandse identiteit als fundament (Fortuyn, 1997). Uiteraard staat op de kaft van deze uitgave een foto van hemzelf. Het is niet een onbelangrijk detail, want de volgende uitgave uit 2001 ziet er geheel anders eruit.

Op de kaft van de tweede uitgave zitten twee mannen tegenover elkaar, Ze kijken elkaar buitengewoon ernstig aan: Fortuyn en imam Abdullah Haselhoef. De titel van het boek is ook enigszins omvangrijker en actueler geworden: De islamisering van onze cultuur. Nederlandse identiteit als fundament. Het woord als wapen (2002). De foto van imam Haselhoef met zijn tulband en puntige hoofddeksel onthult meer over die tijd dan honderden pagina’s tekst. Imam Haselhoef was geen echte imam. Hij verwarde regelmatig de islam met een verlicht protestantisme.

Efteling-achtige moslim
Op een onbewaakt ogenblik beging hij de fout. De imam, lijkend op een figurant uit de Efteling, bleek ineens conform de sharia te weten onder welke condities homoseksuelen mogen worden gedood. Haselhoef verdween uit het publieke debat. Fortuyns ophef over de islam had dus een Hollandse Efteling-achtige moslim als opponent gekregen. Het was vooral het autochtone establishment dat hevige oppositie voerde tegen Pim Fortuyn. De islamitische bewustwording moest nog komen.

Kennelijk was Fortuyn doordrongen van het feit dat er een noodzaak bestaat voor een dialoog of een polemiek tussen het Westen en de aanhangers van de islam. Vandaar ontbrak in de nieuwe uitgave van het eerder genoemde boek het woord ‘tegen’ in de titel. In plaats van ‘Tegen de islamisering van onze cultuur’ staat er nu ‘De islamisering van onze cultuur’. Dit in combinatie met een foto van imam Haselhoef en diens kritische reactie op Fortuyn kan slechts worden geïnterpreteerd als een teken dat Fortuyn een groeiend belang hechtte aan een kritische dialoog met de aanhangers van de islam. Later, na de moord op Fortuyn, zien we hoe velen in Nederland - moslims en niet moslims - de ideologische confrontatie met de islam willen voortzetten. Niet langer ‘tegen’, maar de term ‘islamdebat’ fungeert als een duidelijke begrenzing voor de intellectuele confrontatie met het islamitisch denken. Wat schreef Fortuyn eigenlijk in zijn boek?

Kernthema's
De centrale thema’s, kernthema’s, die Fortuyn in polemiek met de aanhangers van de islam hanteerde, vormden een coherent geheel dat later door zowel critici als de verdedigers van de islam hevig zou worden bediscussieerd:
(1) Het centraal stellen van individuele verantwoordelijkheid boven collectieve verantwoordelijkheid
(2) De scheiding van kerk en staat
(3) De omgang tussen de seksen
(4) De verhouding tussen kinderen en volwassenen

Deze kernthema’s tonen de verschillen tussen de fundamentalistische islam en de traditionele joods-christelijk humanistische cultuur, aldus Fortuyn. Wat Fortuyn echter niet kon vermoeden, is dat juist deze kernthema’s ook een scheidslijn vormen in de islamitische wereld. Het gaat niet alleen om de joods-christelijk humanistische cultuur. In de islamitische wereld, zoals in Nederland, gaat het om de strijd tussen democratie en de mensenrechtencultuur versus de politieke islam. Het Darwinistische, evolutionistische mensbeeld van Fortuyn maakte dat hij de interne strijd binnen de moslimgemeenschappen wereldwijd niet kon zien.

Wat motiveerde Fortuyn in zijn polemiek met - of volgens sommigen zijn kruistocht tegen - de islam? Het antwoord is volgens Hans Wansink, de intellectuele biograaf van Fortuyn (‘De erfenis van Fortuyn’), te vinden in een interview met Fortuyn. Daarin zei hij: ‘Ik heb geen zin de emancipatie van vrouwen en homoseksuelen nog eens over te doen. Op middelbare scholen zijn tal van homoseksuele leraren die vanwege Turkse en Marokkaanse jongens in de klas niet durven uitkomen voor hun identiteit. Dat vind ik een schande.’

Ware erfenis
Ironisch genoeg, het proces van polemiek en dialoog met de islam, dat Fortuyn zelf tot stand heeft gebracht, wordt voornamelijk voortgezet door (ex-)moslims zelf: Ayaan Hirsi Ali, Hafid Bouazza, Ehsan Jami, Nahed Salim en recentelijk Ahmed Marcouch. Is dit niet de ware erfenis van Fortuyn: de emancipatie van moslims in Nederland?

Morgen ga ik verder met deze terugblik op Fortuyn.

Afshin Ellian