Cruciale denkfout in islambenadering

vrijdag 22 augustus 2008 08:46

In het verleden twijfelden de prominente islamologen niet aan het inherente politieke karakter van de islam. Sinds enkele jaren werd hier en daar wel de vraag gesteld naar de relatie tussen islam en politiek.

De hervormingsgezinde beweging van oud-president Khatami (Iran) werd als Iraanse lente gepresenteerd. Overigens werd dit niet door Khatami zelf, maar door westerlingen voorgesteld. En dat komt door onverzadigbare dorst naar de gematigde islam in het Westen. In Frankrijk waren zelfs islamologen die dachten dat Khatami de scheiding tussen de islam en politiek wil invoeren.

Verkeerde stelling
De Franse islamoloog, Olivier Roy was in zijn boek ‘De globalisering van islam’(2003) van mening dat er bij de fundamentalistische bewegingen, zoals in Iran, sprake is van de nationalisering van politiek. Met nationalisering bedoelt hij de loskoppeling van de politieke machtsuitoefening van haar ideologische islamitische grondslag. De nationalisering gaat volgens Roy gepaard met het streven naar politieke openingen. Dit was een verkeerde stelling.

Zijn grote voorbeeld, het islamitische Iran, is door de jaren heen niet opener geworden. En ook toont Iran in alle gebieden van de machtsuitoefening meer dan ooit verbondenheid met zijn islamitische ideologische grondslag. Roy wil niet graag herinnerd worden aan dit soort zaken.

Waarom maakt Roy zo’n verkeerde analyse? Omdat hij en zijn geestverwanten zich hebben overgegeven aan de politieke correctheid, baseren ze hun analyse op wenselijkheid en niet op wetenschappelijkheid. En dit loont: je wordt veelvoudig als godheid door kranten geciteerd; je bent een graag geziene gast in de congressen en de staten willen graag door je worden geadviseerd. Daarentegen wilde men niet luisteren naar een kritische objectieve analyse. Roy voldeed aan die onverzadigbare dorst naar een goede islam.

Cruciale passage
In een interview met de Iraanse website Tabnak sprak Khatami over de relatie tussen politiek en islam. Hem werd de volgende vraag gesteld: wat is het verschil tussen de christelijke en islamitische versie van democratie met de religieuze democratie?

Het antwoord van Khatami moet door de Europese politici niet gauw worden vergeten. Wat mij betreft, zijn ze verplicht om deze passage te onthouden: ‘Ik weet niet wat u bedoelt met de democratie van moslims en de democratie van christenen. Christendom, sinds haar ontstaan tot nu toe, liet zich niet in met het politieke en sociale leven. Een paar keer gebeurde dit in de geschiedenis bij wijze van uitzondering. Hoewel er nu moderne politieke bewegingen en verenigingen zijn die zich op een of andere manier verbonden voelen met het christendom. Maar de islam, sinds zijn oprichting, claimde de staat. En de profeet Mohammed zelf richtte een politiek regime op.’

'Gewone profeet'
Khatami kijkt neer, zoals alle andere islamisten, op christendom vanwege het feit dat Christus geen enkele vorm van een politiek regime tot stand heeft gebracht. Daardoor is Christus een gewone en niet een superprofeet als Mohammed. De islam claimt zijn superioriteit niet vanwege de ontdekking van het monotheïsme. De islam erkent de gemeenschap der profeten zoals Mozes of Christus. De islam claimt de superioriteit vanwege de superioriteit van het politieke regime en de moraal die Mohammed heeft voorgebracht. Dit is precis de kern van het probleem.

De Europese strijd en kritiek tegen en op het politiek christendom in de Middeleeuwen, leidde niet tot een kritiek op en strijd over het wezen van het christendom namelijk Christus zelf. Hij was namelijk een apolitieke figuur. Daarentegen leidt de strijd en de kritiek tegen en op de politieke islam tot een kritiek op en strijd over het wezen van de islam, namelijk de profeet Mohammed.

Hij en niet Khatami, Khomeini of Bin Laden, is de oprichter van de politieke islam. Dit maakt alles extra pijnlijk en gevaarlijk. Europese politici willen dit namelijk vermijden. Het onvermijdelijke is niet te mijden. Dit was precies de boodschap van Paus Benedictus XVI in zijn lezing in Regensburg die ik morgen zal bespreken.

Afshin Ellian