Neda, de stem van de vrijheid in Iran

woensdag 24 juni 2009 09:59

Neda Agha Soltan is een symbool voor de strijd in Teheran

Waarnaar verwijst een symbool? Wat is een symbool? Een symbool is een teken. Op compacte wijze beeldt een symbool een toestand uit. Een symbool codeert de werkelijkheid.

Een symbool geeft betekenis aan het vage, vreemde en misschien onbetekenende. Terecht wordt gesteld dat de vorm bepalend is voor een symbool. Een symbool geeft betekenis aan een zaak of aan toestand, maar tegelijkertijd verwijst een symbool naar het ontbrekende, afwezige.

Neda Agha Soltan werd op 20 juni 2009 gedood in Teheran. Zij is een symbool geworden. Zij was 27 jaar oud. Wie was zij?

Perzische zomer
Zij is Neda. Zij is lichamelijk gestorven. Maar als Neda zal zij in onze geschiedenis voortleven. Ook over honderd jaar, als iemand schrijft of spreekt over deze bloedige Perzische zomer, zullen ze met Neda beginnen.

Neda betekent in het Perzisch stem en roeping. Het is een wonderbaarlijk Perzisch woord. Het woord stem betekent in het Nederlands het geluid en de keuze van iemand. Ook in het Perzisch heeft het woord stem beide betekenissen.

Elke stem is tegelijkertijd een individueel geluid en een keuze. Maar Neda is ook roeping. De geroepene wordt dan opgroepen door een stem, een andere stem.

De prijs van vrijheid
Kaspin Makan, de verloofde van Neda vertelde aan de Perzische BBC:
‘Het doel van Neda was niet meneer Ahmadinedjad of Mousavi. Het ging haar om haar land en zij wilde daarvoor actief zijn. Vaak had zij gezegd dat zij deze weg zal bewandelen, zelfs als de prijs daarvoor een kogel in haar hart zou zijn. En dit is gebeurd.

‘Haar hart werd geraakt door een kogel. Neda, met haar jonge leeftijd, leerde iedereen een grote les. (…) De aanhangers van Mousavi proberen Neda als een aanhanger van Mousavi presenteren. Er is zelfs een foto getoond waar een meisje de foto van Mousavi draagt. Maar dat is niet Neda. De aanhanger van Mousavi hebben niets te maken met haar. Neda had met beide groepen niks te maken. Neda wilde vrijheid, vrijheid voor iedereen.'

Een seculiere filosofiestudente
Neda was een seculiere filosofiestudente uit Teheran. Zij demonstreerde zoals velen voor vrijheid. Dat is wat het volk ook verwacht van Mousavi. Hij moet straks de vrijheid gaan garanderen.

Op de schouders van Mousavi rust nu een zware last: ook hij is, bewust of onbewust, een symbool geworden dat naar vrijheid, Azadi moet verwijzen.

Kan hij dat? Dat weet niemand. Zelfs weet het niemand of hij deze week kan overleven. Maar we weten nu wat Neda heeft opgeroepen: Azadi, dat kwetsbaar mooi meisje waarnaar de Perzen al eeuwen lang verlangen. Niemand heeft haar ooit gezien, maar je kunt wel eens door haar geroepen worden.

Wreedheid in Teheran
Waarvan is Neda een symbool? Zij is symbool van een wrede gewelddadige politieke orde die meent door zonen van Allah te worden geleid.

Wat een ontvlambaar mengsel: een gewelddadige Allah, de gewelddadige zonen van Allah en het Perzische verlangen naar Azadi, vrijheid. Wat een episch drama. Wat een poëtische toestand.

Noodlot
Het noodlot sloeg toe: ‘Zij kwam uit muziekles. Zij zat uren lang met haar muziekleraar en anderen in de auto. Het was heet. De file hield niet op. Ze stapten uit de auto. Ze stonden zij aan zij bij de demonstranten.

‘Zij werd kennelijk gebeld. Neda bleef achter terwijl de rest ging stukje verder. En plotseling viel Neda. (…) Het duurde niet zo lang. Zij stierf in de armen van haar muziekleraar. (…) Haar lijk werd buiten Teheran naar een ziekenhuis, naar een lijkschouwer gebracht, om een doodsverklaring te kunnen krijgen, waarna ze pas haar konden begraven.’

Ingewikkeld
‘Als ze haar in Teheran naar het ziekenhuis hadden gebracht, dan konden ze haar lijk niet meer terugkrijgen. In het ziekenhuis werd het ingewikkeld. De arts wilde een stuk van haar bot (uit dijbeen). Hij gaf geen reden daarvoor. De familie heeft daarmee ingestemd, want ze wilden zonder vertraging Neda meenemen. Zij werd op zaterdagavond (20 juni) elders in Beheshte Zahra (een kerkhof buiten Teheran) begraven.

‘Ze brachten ook andere doodgeschoten personen om daar te begraven. Alsof dat gebied was aangewezen voor de slachtoffers. (…) Geen enkele moskee was bereid om in hun ruimte een herdenkingsdienst toe te laten. De beheerders van moskeeën hadden opdracht gekregen om dit niet te doen.’

Kalifaat
Neda-e Azadie: de stem van vrijheid
Waarvan is zij symbool? Van Khameini’s  kalifaat,  van het presidentschap van Ahmadinejdad, van de moordenaar die in naam van Allah Neda heeft vermoord, van de muziekleraar en filosofiedocenten die erbij stonden, van de arts die een deel van haar botten eiste, van u en van mij, die de beelden hebben gezien.

Hiernaar verwijst de stem van Perzië. Neda-e Azadi, de stem van vrijheid. Heel Perzië is nu de Neda-e Azadi. Gisteravond hoorde ik weer: Allahu Akbar, dood aan de dictator, dood aan Khamenei. 

Afshin Ellian