Weigerambtenaar hoort bij liberale samenleving

maandag 21 november 2011 09:09

Het aantal weigerambtenaren is te verwaarlozen

Nederland is in de ban van de weigerambtenaar. Het gaat om een paar ambtenaren die vanwege hun religieuze overtuiging een bepaalde handeling niet willen verrichten: ze zijn niet bereid homohuwelijken te sluiten.

Het gaat om minder dan tien ambtenaren. De kwestie werd tot nu toe pragmatisch opgelost: een homopaar kan in het huwelijk treden bij een andere ambtenaar van de burgerlijke stand. Overigens heeft de overgrote meerderheid van ambtenaren geen moeite met het homohuwelijk.

Ruimte
De principiële vraag is of in een vrije samenleving ook ruimte moet zijn voor religieus orthodoxe mensen. Die ruimte bestond voordat de islam aan invloed won in Europa.

Sindsdien wordt gevreesd voor toename van de invloed van de islam. Dit moest worden voorkomen, zonder moslims te discrimineren. Hoe doe je dat? Terug naar de principes. Daarbij wordt het gelijkheidsbeginsel als een allesomvattend en onwrikbaar rechtsbeginsel vooropgesteld.

Dit leidt ertoe dat er geen ruimte meer is voor de gekte. Tot nu toe had iedereen recht op zijn eigen gekte. Dit kan niet meer, alles is erg principieel geworden.

Neutraal
Uiteindelijk gaat het hier om de neutraliteit van de staat en de staatsorganen. De staat moet religieus en ideologisch neutraal zijn in verhouding tot haar burgers. De overtuiging van een ambtenaar moet geen rol spelen bij het dienen van de burgers. De wetten moeten naar redelijkheid worden uitgevoerd. Met de nadruk op redelijkheid.

De rechterlijke macht is zelfs gehouden aan een soort absolute neutraliteit. Dat zien we ook aan hun uiterlijke verschijning: geen hoofddoek, geen keppeltje, geen kruis, et cetera. Maar wat betreft de andere organen van de staat is het afgelopen decennium hevig gediscussieerd over de mate waarin de ambtenaren een neutrale verschijning moeten hebben.

Brandweer
Ik vind dat ambtenaren die uit hoofde van hun ambt intensief contact hebben met de burgers, de neutraliteit van de staat moeten uitstralen. Brandweer, politie, leger en sommige gemeentelijke en provinciale ambtenaren moeten dagelijks de burgers te woord staan. 

Zij moeten de Nederlandse staat representeren bij het toepassen van wetten en regels. Daarom moeten ze een neutrale uitstraling hebben. Dus geen keppeltje, geen hoofddoek en ook geen kruis.

Tramconducteur
Maar ook deze regel moet naar redelijkheid worden uitgelegd. Het zou niet moeten gelden voor een tramconducteur.

Hij of zij is in dienst van de gemeente, maar een tramconducteur voert de wetten en regels niet uit. Het is een eenvoudige, dienstverlenende functie. Maar een straatcoach die juist regels moet uitleggen en handhaven, of in ieder geval normbewustzijn bij de burgers dient te vergroten, moet een neutrale verschijning hebben.

Huwelijk
Een trouwambtenaar komt in contact met stellen die van plan zijn om in het huwelijk te treden. Het zou vreemd zijn als deze ambtenaar, die de toepassing van het Burgerlijk Wetboek uiteenzet en realiseert, zich op een discriminatoire wijze gedraagt. Dat mag niet. Maar dit is nooit gebeurd. Een orthodoxe christen die weigert om een homohuwelijk te sluiten, wordt in de regel niet ingezet voor deze groep  mensen.

De overheid discrimineert dus niet. Maar die ambtenaar die vol discriminatoire opvattingen zit dan? Wat hij gelooft is niet van belang, maar wat hij doet is van belang. Om te voorkomen dat een dergelijke ambtenaar discrimineert, wordt hij niet ingezet. Zo deden we dat in Nederland. Was dat fout?

Overdrijven
Een te verwaarlozen aantal ambtenaren in Nederland weigert homo's te bedienen bij hun huwelijksceremonie. We overdrijven als wij die paar ambtenaren om die redenen gaan ontslaan.

Het zou anders zijn als deze ambtenaren elke dag met allerlei groepen mensen in contact zouden komen en zich discriminatoir zouden gedragen. Job Cohen verdedigde een straatcoach in Amsterdam die vrouwen discrimineerde: hij weigerde de vrouwen een hand te geven. Juist in dit geval moet de neutraliteit van de staat en artikel 1 van de Grondwet worden vooropgesteld.

Gewetensrecht
Daarom bepleit ik het gewetensrecht voor de orthodoxe moslims, christenen, joden, boeddhisten en anderen, zolang ze in een bepaalde functie voor een korte periode vervangbaar zijn. Een vrije liberale samenleving moet ruimte hebben voor minderheden, voor orthodoxie - zolang anderen direct noch indirect worden bedreigd.

De jacht op de SGP begint opvallende trekjes te krijgen. Nooit heb ik D66, PvdA of GroenLinks heldhaftig zien strijden tegen orthodoxe moslims.

Het zou verstandig zijn als het parlement een fundamentele discussie voert over de neutraliteit van de staat in een multiculturele samenleving. 

Afshin Ellian