Europese eenheid in gevaar door eurocrisis

vrijdag 9 december 2011 12:26

Rutte verdedigt het akkoord met volle kracht

Versterkte samenwerking tussen een groep landen van de Europese Unie (EU) is en vogue in de Unie. Nu gebeurt het weer bij het vastleggen van begrotingsdiscipline en economische coördinatie in een apart verdrag, eerder gebeurde dat bij Schengen en het Europees patent.

Het is een methode om als niet alle lidstaten van de Europese Unie het eens zijn alsnog voort te kunnen gaan.

Vannacht leek het erop dat zes andere landen zich aansluiten bij de zeventien eurolanden die het nieuwe verdrag in elk geval wilden. Maar dat zijn er nu vermoedelijk al zeven. De Hongaarse premier Viktor Orban werd volgens ingewijden verkeerd begrepen door zijn collega's: hij zou akkoord zijn maar moet zijn parlement formeel nog om instemming vragen.

Tsjechië en Zweden konden ook nog niet instemmen wegens beraad met hun parlementen. Uiteindelijk is het mogelijk dat het verdrag voor alle EU-landen gaat gelden behalve het Verenigd Koninkrijk. Premier Mark Rutte kreeg de Tweede Kamer afgelopen woensdag al achter zich.

City
De regeringsleiders hadden liever een akkoord gesloten voor alle 27 lidstaten van de EU, maar de Britse premier David Cameron stemde niet in omdat hij niet de garantie kreeg dat zijn financiële instellingen zouden worden gevrijwaard van nieuwe Europese reguleringen. Cameron vreest dat die de positie van de City kunnen schaden.

Wat zijn besluit voor gevolgen hebben voor de eenheid van de Europese Unie staat te bezien. Op een punt scheiden de wegen in elk geval: die van de begrotingsdiscipline en economische afstemming.

Met het verdrag hoopt de Unie het vertrouwen in de euro te herstellen. De nationale begrotingen en het economische beleid van de lidstaten zullen streng worden gecontroleerd. Alle landen moeten het streven naar begrotingsevenwicht in de nationale wetgeving vastleggen. Doel is te voorkomen dat een of meer landen de rest van de Unie in een crisis kunnen meeslepen, zoals nu het geval is bij de schuldencrisis.

Referenda
Veel van de afspraken zijn eerder al gemaakt, maar ze dwongen tot nu toe geen respect af bij de wantrouwige geldmarkten. Daarom is gekozen voor de vergaande stap van een nieuw verdrag. Dit lokt ongetwijfeld referenda uit in diverse lidstaten, waardoor veel vertraging kan ontstaan.

De regeringsleiders vergaderden tot vijf uur afgelopen nacht. Premier Rutte verdedigde het akkoord (pdf) daarna met volle kracht.

Toch is lang niet bereikt wat het Nederlandse kabinet wilde. Dat pleitte afgelopen september nog voor een aparte begrotingsautoriteit die zonder inmenging van regeringsleiders landen begrotingsdiscipline zou kunnen afdwingen.

Koehandel
Maar die onafhankelijke scheidsrechter komt er niet. Hoewel de bewaking van de begrotingsregels veel strenger kan worden gehandhaafd dan in het verleden, blijft de uiteindelijke sanctionering een zaak van de lidstaten. Die kunnen met een gekwalificeerde meerderheid sancties tegenhouden. Politieke koehandel blijft daardoor mogelijk, hoezeer Rutte ook ontkende dat dit het geval is.

De regeringsleiders werden het ook eens over het Europees Stabilisatie Mechanisme dat moet gaan fungeren als noodfonds voor landen in de problemen. Het voorstel van Frankrijk en Duitsland om alle besluiten van het ESM met een meerderheid van 85 procent te nemen, haalde de eindstreep niet.

Vetorecht
Onder meer Nederland verzette zich tegen wat neer kwam op het verlies van het vetorecht voor de kleinere landen. Alleen in bijzondere noodsituaties mag het fonds uitbetalingen doen met steun van 85 procent van de lidstaten, tenzij de Finse constitutie zich hier tegen verzet. In dat geval blijft voor alle ESM-besluiten het vetorecht gelden. Ook bij geldstortingen blijven de nationale parlementen betrokken.

Rutte presenteerde zich de afgelopen maanden als een beste vriend van Cameron, maar zei vanochtend dat hij zijn collega niet had kunnen bijvallen. 'Hij wilde uitzonderingsposities voor zijn eigen financiële sector en die kon ik niet geven, want dat zou schadelijk kunnen zijn voor onze eigen financiële sector in Amsterdam, maar ook die in Luxemburg, Parijs en Frankfurt.'

Veel van wat afgesproken wordt is al eerder vastgelegd, maar het nieuwe verdrag moet nog worden uitgewerkt. Of de eurozone ongeschonden het nieuwe jaar in komt, valt te bezien en is grotendeels afhankelijk van de financiële markten en hun strenge beoordelaars.