Prinsjesdag is een merkwaardige traditie

Troonrede is vaak sombere, saaie toespraak. Visionaire Troonrede is een optie, maar wie zou hem in hemelsnaam moeten schrijven?

Door Gertjan van Schoonhoven

Als Beatrix de Troonrede niet zou voorlezen, was die traditie allang uitgestorven

Van enige afstand bekeken, is Prinsjesdag een vreemde traditie. Normaal gesproken kennen vaderlandse tradities een feestelijk, om niet te zeggen losbandig hoogtepunt, dat gepaard gaat met veel muziek, dans, drank en als het even kan vuurwerk. Bij Prinsjesdag niets van dat al. Centraal in deze jaarlijkse Nederlandse traditie staat een ernstige, tamelijk saaie tekst van zo’n twee-, drieduizend woorden, de zogeheten Troonrede. Een tekst, bovendien, die vaker een sombere dan een vrolijke boodschap uitdraagt.

Zou hij niet worden voorgelezen door de Koningin, en zou Prinsjesdag niet gepaard gaan met veel, voor Nederlandse begrippen, pracht en praal als de Gouden Koets, dan was de traditie vermoedelijk allang een stille dood gestorven. Tradities voor een volwassen publiek waar geen drankgelag aan te pas komt, die tot bezinning willen stemmen en mensen voorhouden hoeveel ze er volgend jaar nu weer ‘op achteruit gaan’, hebben vaak moeite zich te handhaven, leert de praktijk.

Journalistiek folklore
Is er iets aan de inhoud van deze traditie te doen? Is de Troonrede spannender te maken? Afgelopen zomer opperde PvdA-leider Wouter Bos dat een meer ‘visionaire’ Troonrede misschien een goed idee is. Aanleiding voor zijn pleidooi is een tweede, nieuwere Prinsjesdagtraditie: de journalistieke folklore om alvast stukken uit de begroting te publiceren voor dat officieel mag.

Alsof de begroting van de Nederlandse regering het eerste kievitsei is, is er een soort jaarlijkse begrotingsrace van journalisten ontstaan. De winnende journalist mag zijn vondst glimmend van trots op tv presenteren. Het gevolg: als de Koningin aan haar Troonrede begint, is het eigenlijk al bekend wat ze gaat zeggen. Vandaar het pleidooi van Bos voor een meer visionaire Troonrede; die is inhoudelijk beter bestand tegen die snode journalisten.

Visionair genoeg?
Er is echter één niet gering probleem. Is de rijksoverheid wel visionair genoeg om zo’n visionaire Troonrede af te leveren? Er is maar één manier om het antwoord op die vraag te krijgen en dat is alle 29 Troonredes lezen die koningin Beatrix tot nu toe heeft uitgesproken.

De ruimte ontbreekt hier om op alle details in te gaan, maar het antwoord is tamelijk luid en duidelijk: nee. Beleid ontwikkelen kan de rijksoverheid als de beste, elk jaar weer, maar als het gaat om een doorwrochte visie op de (toekomst van de) samenleving, komen al die verschillende regeringen in al die decennia toch zelden verder dan dooddoeners of versleten overtuigingen die zich tegen elke werkelijkheidszin in handhaven. En als de overheid van visie verandert, wat wel degelijk gebeurt, is dat meestal een proces dat vele jaren vergt.

Een aardig idee misschien, zo’n visionaire Troonrede. Maar wie zou hem in hemelsnaam moeten schrijven?

Bestel het boek Redes van de Troon. Prinsjesdag onder koningin Beatrix