Blair of Balkenende for EU-president?

Na het Ierse ‘ja’ is de strijd om het voorzitterschap van de Europese Raad pas goed ontbrand. De Benelux spreekt ook een woordje mee. De steun van Merkel is echter essentieel

Door Carla Joosten

Merkel heeft de touwtjes in handen in de keuze tussen Blair en Balkenende

Nu de Ieren eindelijk hun ja-woord hebben gegeven kunnen de Europese leiders verder met de invulling van de belangrijkste functies die voortvloeien uit het Verdrag van Lissabon. Oud-premier Tony Blair van Groot-Brittannië zou al een oud-medewerker naar Brussel hebben gestuurd om er te lobbyen voor zijn kandidatuur als voorzitter van de Europese Raad.

Blair zelf zou al drie maanden niet op het continent zijn geweest uit vrees te worden beschuldigd van opzichtig lobbyen. Van premier Jan Peter Balkenende wordt gezegd dat hij in Brussel een ‘subtiele’ lobby voert.

De Franse president Nicolas Sarkozy opperde Blair ooit als eerste vaste voorzitter van de Europese Raad. De Britse Labour-regering heeft de socialist Blair in juli officieel kandidaat gesteld.

Toppen
Totnogtoe rouleert het voorzitterschap van de Europese Raad: om het half jaar leidt een ander land de toppen van regeringsleiders en de vergaderingen van de vakminsters. Als het Verdrag van Lissabon door alle lidstaten is geratificeerd krijgt de Europese Unie een vaste voorzitter die voor tweeënhalf of vijf jaar de toppen voorzit. De roulerende lidstaat blijft de vergaderingen van de vakministers leiden.

De nieuwe president wordt ook het gezicht van de Europese Unie op het wereldtoneel. De president kan niet tegelijk een nationaal mandaat uitoefenen, maar volgens een ongeschreven regel is hij wel afkomstig uit de kring van leden of oud-leden van de Europese Raad van regeringsleiders.

Profielschets
Nederland heeft samen met België en Luxemburg een profielschets gemaakt. Daarin staat dat de nieuwe functionaris ‘de statuur moet hebben van een staatshoofd of regeringsleider en aantoonbaar betrokken moet zijn bij de EU. Hij moet ook kunnen en willen luisteren naar de lidstaten.’

De Benelux is kennelijk bang dat de grote lidstaten met een kandidaat op de proppen komen die zijn eigen plan trekt. Een type als Blair bijvoorbeeld die, eenmaal president, zich weinig gelegen laat liggen aan de kleine lidstaten.

Risico
Een keuze voor Blair houdt inderdaad het risico in dat de man belangrijker wordt dan de functie. Een keuze voor een kandidaat afkomstig uit een land waar de premier de eerste onder de gelijken is, is veiliger voor het broze project dat de Europese Unie is.

Op de top van 29 en 30 oktober zullen de Europese regeringsleiders en staatshoofden vermoedelijk hun keuze bepalen. Alle ogen zijn gericht op de Duitse bondskanselier Angela Merkel. De stem van de grootste Europese lidstaat telt zwaar.

Merkel
Hoewel de Britse pers volhardt dat Merkel de kandidatuur van Blair steunt, moet dat nog maar blijken. De voorzichtige Merkel houdt niet van het nemen van grote risico’s. Ze zou bovendien liever een kandidaat zien van een land dat de euro voert.

Het lot van Balkenende – die zijn kandidatuur wel flauwekul noemt, maar niet garandeert dat hij premier blijft – ligt zo bezien in de handen van zijn grote christendemocratische vriendin Merkel. Geen slecht uitgangspunt voor de CDA-premier. Die zou op een galante manier de politieke misère in eigen land achter zich kunnen laten om een nieuw leven te beginnen in een omgeving waar hij nog een politiek ongeschonden blazoen heeft.