Mark Rutte wint weer, met dank aan links

Mark Rutte stijgt niet alleen boven zichzelf uit, maar profiteert ook van de zwakte van zijn directe tegenstanders. Job Cohen kan het premierschap wel vergeten, als zijn concurrenten op links – Emile Roemer, maar ook Femke Halsema – het beter blijven doen dan hijzelf

Door Syp Wynia

Rutte won, mede dankzij zwakke optredens van de rest

Het leek voor de hand te liggen dat Femke Halsema (GroenLinks), Emile Roemer (SP) en Alexander Pechtold (D66) hun eerste tv-verkiezingsdebat zouden aangrijpen om de aanval te openen op Job Cohen van de PvdA.

Cohen lanceerde zichzelf drie maanden geleden succesvol als De Verlosser op links. Hij nam binnen de kortste keren de kop in de peilingen. En dat ging ten koste van Halsema, Roemer en – vooral – Pechtold.

Paaien
Maar Halsema, Roemer en Pechtold besloten anders. Kennelijk willen zij hun aanhang die naar Cohen is gelopen, paaien door niet Cohen, maar de koploper van rechts aan te vallen, Mark Rutte van de VVD.

Voor Pechtold lag dat het meest voor de hand, omdat hij ook stemmen verliest aan de VVD. Halsema en Roemer gebruikten die aanval ook om zichzelf te profileren. Roemer werd de verrassing van het debat, hij zette zich op de kaart met charme én met een klassiek-linkse agenda, die veel lijkt op die van de PvdA van vroeger.

Effect
Maar wat is daarvan het effect? Rutte wordt door bijna iedereen aangevallen, maar krijgt zo ook een podium om zichzelf en zijn beleid te etaleren. Rutte kan dus profiteren van goede optredens van Halsema en Roemer, ook als is hijzelf daarbij het mikpunt.

Het deerde Rutte gisteravond niet dat hij ook weer door CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende werd aangevallen. Balkenende probeerde het weer met de suggestie dat de eigen woning bij hem in betere handen in dan Rutte. Rutte sneerde terug dat Balkenende (‘handelaar in politieke woekerpolissen’) zelf juist een reputatie heeft om op verkiezingsbeloften terug te komen.

Vertrouwen
Rutte stijgt de laatste weken boven zichzelf uit en wint daardoor ook persoonlijk vertrouwen. Wat hem ook helpt, is dat de concurrentie rond de toppositie (Cohen en Balkenende) zwak is.

Job Cohen piekte wel erg vroeg en lijkt het blinde vertrouwen dat hem werd gegund niet waar te maken. Hij komt weinig overtuigend over, terwijl hij het juist van zijn uitstraling moest hebben. Wat niet helpt, is dat zijn team (mensen als Diederik Samsom, Martijn van Dam en Ronald Plasterk) hem met gedoe en gedraai rond cijfers van de wal in de sloot helpt.

In het defensief
CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende lijdt al sinds hij in september vorig jaar te boek kwam te staan als kandidaat om naar Brussel te gaan, aan geërodeerd vertrouwen in zijn persoon.

Balkenende is in het defensief geraakt en hij komt daar maar moeilijk uit. In het korte interview dat Mariëlle Tweebeeke van RTL hem gisteravond afnam zakte hij als enige lijsttrekker echt door het ijs.

Zwakkere debaters
En Geert Wilders? Die kwam gisteravond in de peiling na de uitzending naar voren als een van de zwakkere debaters, nog iets onder Balkenende en Cohen, maar op gelijk niveau met Alexander Pechtold.

Alleen de slaapverwekkende André Rouvoet kwam nog (veel) lager uit. Maar Wilders slaagde er wel degelijk in om zijn eigen boodschap (immigratie, ontwikkelingshulp, Griekenland, zorg en AOW) bij herhaling neer te zetten. Wilders is dan wel gezakt in de peilingen, maar lijkt zijn aanhang nu vast te houden.

Neelie
Er daagt nu een historische kans voor de VVD om voor het eerst in een eeuw weer een liberale premier te leveren. Rutte moet die premiersrol uiteraard zelf op zich nemen en geen onduidelijkheid laten bestaan over kansen voor Neelie Kroes.

Wellicht zal het CDA voor het eerst in zijn bestaan deelnemen aan een kabinet, zonder zelf de grootste te zijn. Balkenendes rol op het politieke voortoneel is dan uitgespeeld. En Job Cohen? Als er een kabinet komt waarin een plaatsje voor hem beschikbaar is kan hij zijn gezicht redden. Maar het politieke leiderschap van de PvdA kan voor Cohen wel eens van korte duur blijken.