Compact akkoord is een noodgreep van Paars-plus

Wie snel nieuwe verkiezingen wil, moet vooral een compact regeerakkoord maken voor partijen die fundamentele meningsverschillen hebben.

Door Syp Wynia

Het wantrouwen binnen Paars-plus zal niet verdwijnen door een compact regeerakkoord

Het klinkt wonderbaarlijk democratisch, dat de informateurs Uri Rosenthal en Jacques Wallage samen met de onderhandelaars van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks een 'compact regeerakkoord' willen schrijven.

PvdA'er Wallage schetste gisteren een idyllisch beeld van zo’n akkoord op hoofdlijnen, waarbij de Tweede Kamer een grotere inbreng zou hebben dan wanneer bij voorbaat alles dichtgemetseld is.

Noodgreep
Zou dat werkelijk de reden zijn waarom wordt aangestuurd op een compact akkoord?

Natuurlijk niet. Als de merkwaardige coalitie van de VVD met drie linkse partijen alles vooraf zou willen regelen, zouden ze er helemaal nooit uitkomen.

Het compacte regeerakkoord waaraan kennelijk wordt gewerkt, is dus een noodgreep, een zwaktebod.

Neuzen
Compacte regeerakkoorden met veel ruimte voor de Tweede Kamer zijn mooi, zeker op papier. Als in een coalitie bij voorbaat de neuzen al dezelfde kant op staan, kan zo’n coalitie zich dat ook permitteren.

Maar dat is nu niet zo. Als het er al van komt, zal de VVD een premier leveren van een kabinet dat in meerderheid steeds een andere kan op wil dan de VVD.

Levensvatbaar
Daarom is een Paars-pluscoalitie alleen levensvatbaar als juist alles bij voorbaat goed is afgesproken.

Anders gezegd: wie snel nieuwe verkiezingen wil, moet vooral beginnen aan een coalitie van de VVD met drie linkse partijen, met een regeerakkoord waarin tal van open eindjes zitten.

Wantrouwen
Kijk maar naar het vorige kabinet, Balkenende-IV. Dat kabinet was ook al gestoeld op wantrouwen. Jan Peter Balkenende wilde niet dat Wouter Bos zijn zin kreeg en Bos wilde niet dat Balkenende zijn zin kreeg.

Uiteindelijk spraken ze vooral af dat geen van beiden zijn zin zou krijgen. Dat leidde tot drie jaar zwak bestuur en voortdurende ruzies. Die ruzies ontstonden al meteen over wat er niet geregeld was, zoals het ontslagrecht.

Andersom
Wallage, Rosenthal en de onderhandelaars Rutte, Cohen, Pechtold en Halsema lijken nu te denken dat als je het andersom doet, het wantrouwen wel verdwijnt. Dat er geen wantrouwen is als je alleen globale afspraken maakt. Dat is natuurlijk grenzeloos naïef.

Als het werkelijk zo belangrijk is om de Tweede Kamer meer ruimte te geven, dan kan Rutte of Cohen net zo goed een minderheidskabinet beginnen, met op onderdelen wisselende meerderheden in de Tweede Kamer. Dan regeert er tenminste een coalitie die het onderling eens is. Dat kan best solide bestuur opleveren, zoals de minderheidskabinetten in Scandinavische landen laten zien.

Verloren jaren
Maar een meerderheidscoalitie die het al bij voorbaat onderling oneens is, leidt tot verloren jaren. En dat terwijl we al vier verloren jaren achter de rug hebben.

Om precies te zijn sinds, jawel, D66 in juni 2006 het tweede kabinet-Balkenende liet vallen over… jawel, het immigratiebeleid.