Snijdende koude in Wankel evenwicht

zaterdag 6 januari 2007 13:36

Voorstelling: Wankel evenwicht  – Carver i.s.m. Onafhankelijk Toneel
Gezien: 05-01-2007, Toneelschuur, Haarlem

Wat zou je doen als een bevriend stel aan je voordeur kwam met de mededeling dat ze ‘bang’ waren en bij je kwamen logeren? Terwijl zich tegelijkertijd je dochter meldt omdat haar zoveelste huwelijk op de klippen is gelopen? En je alcoholistische schoonzus is aangespoeld omdat ze niet op haar eigen benen kan staan?

Hoe ver gaat je loyaliteit aan familie en vrienden? Waar eindigt kameraadschap en begint zelfopoffering? Of cijfer je jezelf in een goede vriendschap altijd een beetje weg?

Dergelijke vragen werpt Edward Albee op in zijn Pulitzerprijs-winnende A Delicate Balance (1966), nu gespeeld door theatergroepen Carver en Onafhankelijk Toneel. Intrigerende vragen, zeker, die spannend theater beloven. In de eerste scènes voelde ik die spanning ook zinderen: in het vileine gepest tussen de zusters Agnes (Beppie Melissen) en Claire (Joke Tjalsma) bijvoorbeeld, of wanneer het uitdrukkingsloze, zwijgzame stel Harry (Willem de Wolf) en Edna (Marlies Heuer) subtiel maar dwingend zijn plek opeist.

Twee echtparen bij mekaar over de vloer – de vergelijking met Who’s afraid of Virginia Woolf, Albee’s successtuk, dringt zich natuurlijk op. Ik vond Wankel evenwicht bij lezing duisterder en minder speels dan Virginia Woolf. De echtelieden in Who’s afraid hebben het elkaar tot de grond toe afmaken tot grote kunst verheven. In Wankel evenwicht zijn ze dat stadium voorbij. Agnes en Tobias (Paul R. Kooij) lijken meer op twee boksers die aan het eind van een gevecht uitgeteld tegen elkaar aan hangen. Vooral Tobias maakt, vergeleken bij George, een matte, depressieve indruk. Veelzeggend in dit verband is de fictieve zoon van Martha en George, die bij Agnes en Tobias echt dood is.

In Wankel evenwicht schemert de wanhoop steeds tussen de regels. ‘We houden van elkaar tot in het diepst van ons zelfmedelijden,’ zegt een van de personages ergens. Eigenlijk is van vriendschappelijkheid of echte liefde nergens sprake. Alle relaties staan permanent onder hoogspanning.

En dat is meteen ook de zwakte van deze voorstelling, vond ik. Want om de snijdende koude te kunnen voelen, moet je af en toe ook, als contrapunt, de warmte tonen. En dat heeft regisseuse Mirjam Koen naar mijn smaak onvoldoende gedaan. Zij heeft wel enige lichtheid gebracht in de vorm van een dansje en een staaltje jodelen (Tjalsma), maar dergelijke ingrepen werkten op mij voornamelijk vervreemdend. Zodat ik op driekwart van de voorstelling ongeduldig begon te denken: ‘Gooi dat stel er toch uit!’ En dat kan toch nooit de bedoeling zijn.

Thomas van den Bergh