Dreigend sfeertje in A Clockwork Orange

donderdag 10 mei 2007 10:27

Voorstelling: A Clockwork Orange – d’Electrique
Gezien: 9/5, Theater de Veste, Delft

De eerste druppels vallen zwaar op het plein voor theater De Veste in Delft. Twee gewatergolfde pareldames vluchten naar binnen, gevolgd door twee mannen op kistjes en in verschoten leer, de haren zorgvuldig overeind geplakt. Allemaal even bezorgd om hun kapsel.

Het is een wonderlijk amalgaam van bezoekers bij A Clockwork Orange: veel jeugd (petjes, mobiele telefoons), veel intellectuelen (jasjes, lamswollen truien), veel oude punkers (oorringen, spijkerbroeken). De eerste groep komt af op de naam van het theatergezelschap, d’Electrique, voorheen Alex d’Electrique, dat garant staat voor spektakeltoneel. De tweede groep komt af op de titel, A Clockwork Orange, befaamde roman van Anthony Burgess, later verfilmd door Stanley Kubrick. De laatste groep komt speciaal voor The Ex, de ‘multi-punkband’ die voor de (luide) muzikale ondersteuning zal zorgen.

Bruut geweld
In zijn legendarische boek schetst Burgess een verontrustend beeld van een groepje jongeren dat zich uitleeft in brute geweldsfantasieën. Gewoon een onsmakelijk schandaalboek dus? Nee, want Burgess tilt zijn verhaal op door de jongens netjes te kleden en in een rare, formele eigen taal te laten spreken.

Zo houdt hij zijn lezers een spiegel voor. We zijn allemaal geconditioneerd, zegt hij. Of je nu geweldloos en braaf coëxisteert, of kiest voor het radicaal tegenovergestelde, of je nu zo praat of zo, of je je haren netjes watergolft of rechtop zet - een meeloper ben je toch. En Burgess gaat nog een stapje verder. Hij laat zijn hoofdpersoon zeggen: ‘Je kunt beter een authentieke psychopaat zijn dan een geconditioneerde brave hark.’

Dreiging
Ko van den Bosch, in de rol van bendeleider Alex, weet het confronterende karakter van het boek op het podium te behouden. Hij loopt het publiek in, spreekt mensen aan, daagt ze uit. Zo wordt het publiek steeds bij het stuk betrokken en medeplichtig gemaakt.

In de enscenering van Ola Mafaalani wordt effectief een dreigend sfeertje gecreëerd, dat in je poriën gaat zitten. Sinistere blikken, een zwerver die op systematische wijze wordt afgetuigd, stoelen die aan diggelen gaan, een gestileerde verkrachting in veel bloed, en daaronder steeds de ruige, beukende gitaarpunk.

Lawaai
Ik denk dat de drie groepen bezoekers zich geen van alle bekocht zullen voelen. Er is genoeg spektakel voor jongere kijkers (waterballet, gerol in rode verf, realistisch ogende vechtpartijen), al hoorde ik iemand zeggen dat hij de humor van voorgaande Alex d’Electrique-shows miste. Ook punkliefhebbers komen ruimschoots aan hun trekken met het lawaai van The Ex. En de mensen die voor Burgess’ tekst waren gekomen? Die moeten soms goed luisteren, maar dan word je toch getroffen door de bizarre, archaïsch aandoende newspeak van de hoofdpersoon, die zo contrasteert met zijn gruweldaden.

Bij het verlaten van de schouwburg stoot een van de kistjes tegen mijn schouder en mijn opschrijfboekje valt in een plas. Een golf van drift trekt door mijn lijf. Je zou ze toch, die onbehouwen... Maar de jongen verontschuldigt zich, buigt voorover en raapt mijn doorweekte boekje op.

Regie: Ola Mafaalani
Spel: Ko van den Bosch, Daniëla Bernoulli, Malou Gorter, Merijn de Jong, Jorinde Kuiper, Stephan Payne, Terrie Hessels (gitaar), Andy Moor (gitaar), Katharina Bornefeld (drums)

Thomas van den Bergh