Wat vindt Cox Habbema nu echt van de DDR?

dinsdag 14 februari 2012 10:01

Cox Habbema is geen vurig verdediger van de DDR

Een van de bekendste Nederlanders in Berlijn is Cox Habbema. Vorig jaar is er een cultureel zaaltje naar haar vernoemd. ‘Habbema’ heet het eenvoudig. Het zit een beetje weggestopt in een hof in de wijk Prenzlauer Berg.

Muur
Cox Habbema (67) emigreerde als twintiger naar Oost-Berlijn en maakte daar als actrice en regisseuse een opmerkelijke carrière. Onlangs was ze even terug om in haar 'eigen' zaaltje over haar speelfilms van destijds te vertellen.

Het was een informatieve avond, waarin we de jonge Habbema in diverse filmfragmenten als een soort Brigitte Bardot voorbij zagen fladderen. Ze sprak al snel goed Duits. Mooi zingen kon ze ook.

Ik was hoofdzakelijk gekomen in de hoop eens uit haar eigen mond te horen wat haar naar het communistische Oost-Duitsland (DDR) had getrokken en hoe ze over het regime dacht. Uit haar twee Berlijn-boeken valt dat niet echt op te maken.

Habbema koos voor de DDR ruim nadat de Muur in 1961 was gebouwd en ruim voordat Nederland het land zou erkennen (1973).

Links
‘Ik wilde niet naar Amerika, daar wilde ik niet leven’, zei ze. Werd het daarom de DDR? Habbema zegt alleen: ‘Ik was linkser dan de meeste mensen die links waren. Als ik dacht dat het goed was, ging ik mijn eigen gang.’

In 1968 vielen troepen van het Warschaupact Tsjecho-Slowakije binnen. De zakelijk leider van Habbema’s theatergezelschap kwam met een steunverklaring voor de Sovjet-Unie die de acteurs geacht werden te ondertekenen. Maar volgens Habbema deed niemand dat.

‘De enige manier om in DDR te leven was het op je eigen manier te doen,' zegt ze. ‘Ik deed het op zijn Hollands.’

Protest
Habbema is geen vurig verdediger van de DDR zoals Joris Ivens, die in 1951 een propagandafilm voor het bewind maakte. Anders dan haar partijgenoten van de PvdA, die banden onderhielden met de communistische partij SED, was ze ook niet politiek actief.

Ze nam het zelfs weleens tegen de autoriteiten op, met als hoogtepunt haar deelname aan het protest tegen de ‘uitburgering’ van de Oost-Duitse zanger-dichter Wolf Biermann in 1976.

Stasi
Maar klip en klaar afstand nemen van de dictatuur doet ze uiteindelijk niet. ‘We accepteerden de onvrijheid niet’, zei ze deze avond alleen. En: ‘Ik trok me nergens wat van aan, ik leefde mijn eigen leven. Met mijn Nederlandse paspoort kon ik leuteren wat ik wilde. Anderen natuurlijk niet.’

Die moesten rekening houden met de beruchte geheime dienst Stasi. ‘De angst,’ zegt Cox Habbema, ‘heb ik nooit goed ingeschat.’

Oene van der Wal