Crisis verklaard: de koopsompolissen van DSB

donderdag 22 oktober 2009 21:24

DSB werd groot met koopsompolissen

DSB is ten onder gegaan, AFAB, een andere grote verstrekker van consumentenkrediet, heeft het moeilijk en reorganiseert. En allebei zijn ze dit jaar kennelijk met enige spoed afgestapt van het systeem om hypotheken met een lage rente te koppelen aan koopsompolissen waarop ze een zeer hoge winst maken.

Exorbitant
Dat die winsten op koopsompolissen exorbitant kunnen zijn en zeker niet alleen door DSB werden geboekt, staat inmiddels buiten kijf. Toezichthouder AFM, die belast is met controle op het gedrag van aanbieders van financiële diensten (dat is géén taak van De Nederlandsche Bank, de andere toezichthouder)  schreef  er minister Wouter Bos (PvdA, Financiën) al in juni over en de minister stuurde de brief met een lange uitleg waarom er nog geen regeling was opgesteld, meteen door naar de Tweede Kamer.

De Kamerleden die in een debat over de DSB-affaire zo verontwaardigd deden over hoge provisies kenden het stuk dus ook al maanden. De winsten zijn trouwens mogelijk omdat de verzekeringsmaatschappijen die de polissen aanbieden en via kredietbemiddelaars laten verkopen, die hoge provisies aanbieden.

Legaal
Zeker een ongewenste situatie. Hoewel de hoge provisies al jaren onderwerp van politiek en maatschappelijk debat zijn, was het tot voor zeer kort voor consumenten die een koopsompolis afsloten volstrekt ondoorzichtig hoeveel provisie daar wel niet op kan worden verdiend door de tussenpersoon- of in het geval van DSB of AFAB (en vast ook bij andere kredietbemiddelaar) door de geldschieter. De hoge provisies zijn trouwens op zichzelf (nog) volstrekt legaal.

Huilende mensen

Scheringa heeft betoogd dat hij door de hoge provisies lagere rentes kon bieden. Dat klinkt plausibel. redenering. Net zo min als het opdringen  van koopsompolissen zo onlogisch is.

Bovendien, kunnen de dure polissen op zich de oorzaak zijn van de problemen waarin al die mensen belanden die de laatste maanden huilend in programma’s als Radar of Nova op de televisie verschenen? Nee natuurlijk. Aan een eenmaal betaalde koopsom ga je niet financieel kapot, want die koopsom is misschien wel veel te hoog voor de geboden verzekeringsdekking, maar hij is in één keer voldaan. Dat is immers het karakter van een koopsompolis. Nu de verzekering afsluiten en een keer een bedrag betalen.

Bescheiden inkomens
Dat Dirk Scheringa, AFAB-baas Maasbert Schouten en andere kredietverstrekkers met als specialisatie mensen met bescheiden inkomens zulke polissen eisten, is op zich ook helemaal niet zo gek.

Het gaat immers om mensen die met een hypotheek vaak tot het randje gaan en heel wel in ernstige betalingsproblemen zouden kunnen komen bij bijvoorbeeld vroegtijdig overlijden van een partner, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid. De koopsompolis maakt ze een beetje kredietwaardiger.

Inschrijving
De truc van het meefinancieren van de polis met de hypotheek zorgt er in principe niet voor dat de betaalde premie ook fiscaal aftrekbaar is. Dat is alleen het geval met de eigenlijke hypotheekrente. Maar hij brengt wel mee dat de ingeschreven hypotheek nog verder dan al normaal is bij een tophypotheek uitgaat boven de waarde van het gekochte huis.

Het is overigens heel normaal geworden dat de bij het Kadaster ingeschreven hypotheek flink boven de koopsom en zelfs de tophypotheek op het huis uitgaat omdat veel banken dat graag hebben. De ingeschreven hypotheek kan dus beduidend groter zijn dan het werkelijk geleende bedrag aan geld. Banken (en de woningbezitter) zijn dan bij eventuele nieuwe leningen op basis van het huis af van een gang naar de notaris.

Rente
Ik ken de dossiers van de getoonde probleemgevallen niet. Maar bij alle media-aandacht heeft geloof ik nooit iemand behalve hun begeleiders uit de heftig concurrerende gedupeerdenstichtingen, DSB zelf en de ombudsman financiële dienstverlening Jan Wolter Wabeke betrokken DSB-gedupeerden gevraagd wat hun nu precies is overkomen.

Mogelijk heeft een aantal getekend voor hypotheken met een extreem lage instaprente, een in Nederland zeldzame methode die wel veel gebruikt schijnt te zijn bij de inmiddels beruchte Amerikaanse sub-prime hypotheken. Als ze niet is uitgelegd dat de rente na enige tijd dus fors zou stijgen is dat een zeer kwalijke verkoopmethode. Maar DSB adverteerde vooral met lage rentes in het algemeen.

Notarissen
Zeker bood DSB ook variabele rente, net als andere banken trouwens. Wie zo’n hypotheek neemt, weet dat de rente omhoog kan gaan. Misschien zijn de hypotheekgevers (dat zijn de mensen die geld lénen) zo onwetend dat DSB’s gehaaide verkopers ze daar maar beter op hadden kunnen wijzen. Als dat niet gebeurd is, is het zeker verwijtbaar. Hadden de notarissen waar de hypotheekaktes verleden zijn overigens ook niet de plicht om zulke aktes voor het tekenen van de definitieve koopakte met de woningkoper door te nemen, al zou dat feitelijk te laat zijn om nog terug te krabbelen?

Wat ging mis?
Maar DSB bood ook heel conventionele hypotheken met langere rentevaste periodes. Wie zo’n hypotheek sluit, ook als daarmee een veel te dure koopsompolis wordt meegefinancierd, weet precies hoeveel de maandlasten zijn en kan dus niet door de hypotheek in problemen komen. Daar moeten andere dingen mis zijn gegaan, die toch niet door zo’n vermaledijde koopsompolis werden gedekt. Echtscheiding bijvoorbeeld, waar je je nu eenmaal niet tegen kan verzekeren. Of langdurige werkloosheid of inkomensval door een andere oorzaak als de ondergang van een eigen bedrijfje.

'Onvoldoende besef' 
Ombudsman Wabeke schrijft in zijn aanbeveling   van vlak voor de ondergang van DSB voorzichtig over het ‘vermoeden’... ‘dat [de] consument onvoldoende besef heeft gehad van de strekking van de gesloten overeenkomst’.  Dát is natuurlijk een kernpunt, waar de critici die DSB zo fel bestreden het gelijk aan hun kant hebben, en ook het recht want de rechtspraak kent een zorgplicht voor banken.

Tekenen
Overigens moesten alle DSB-klanten ervoor tekenen dat zij voldoende waren geïnformeerd en instemden met de dienstverlening – dus ook de koopsompolissen, al konden ze daarvan niet weten hoeveel DSB er wel niet aan verdiende (maar dat verdienen is dus legaal). Je zou denken dat ze dat bij hun volle verstand gedaan hebben.

Wie niet in financiële moeilijkheden is, maar wel graag van zijn door DSB verkochte koopsompolissen af wil, of zijn hypothecair krediet zelf herberekend zou willen hebben volgens de aanbeveling van Wabeke, zal moeten aantonen dat hij een domkop was, die er niets van snapte. Dat kunnen nog interessante processen worden.

Paul de Hen