Sla me, want ik ben rijk en zondig

dinsdag 24 maart 2009 11:25

Het denken in goed en fout is religieus van aard

Er is een parallel tussen ontwikkelingshulp en het milieu. Dat realiseerde ik me toen ik de interviews las met de Zambiaanse econoom Damisa Moyo.

Zij stelt dat ontwikkelingshulp totaal averechts werkt, dat het de corruptie bevordert in de landen die hulp krijgen, dat het de inheemse industrie wegconcurreert en dat het zowel landen als mensen slap en afhankelijk maakt.

Mijn slimme en mooi formulerende collega Liesbeth Wytzes, Vrouw van de Wereld, blogde toen terecht dat het geven van hulp misschien wel helemaal niet bedoeld is voor de ontvanger maar vooral voor de gever. Wie geeft, koopt daarmee zijn schuld af. Ik ben rijk en dus fout.

Gevoel
Dit zelfde denken tref je ook aan bij het redden van het milieu en de aarde. Veel mensen die dit nobele doel hebben, willen vooral 'goed' doen en daar een 'goed' gevoel aan overhouden.

Ik geef regelmatig lezingen over het milieu en merk dan vaak een diepe teleurstelling wanneer ik vertel dat de milieuproblemen (ik heb het dan niet over het klimaat maar echt over vervuiling) in onze contreien vrijwel zijn opgelost. Je ziet de wanhoop in de ogen: wat moeten we dan doen? Of, ook een hele mooie, van een zaal vol jonge mensen: ja, maar onze generatie wil ook een bijdrage leveren!

Religieus
Dat denken in 'goed' en 'kwaad' is, zoals Afshin Ellian terecht aangaf, religieus van aard. Het manicheïsme (waarin zowel God als de Duivel een belangrijke rol speelde), bestaat niet meer maar de erfgenaam ervan is het calvinisme.

Daarom sloeg het eerste rapport van de Club van Rome in Noord-Europa en dan vooral in Nederland ook veel beter aan dan in de mediterrane landen. Daarom ook is een kwart van de Nederlanders lid of abonnee van een milieubeweging. Het overmaken van geld aan Greenpeace dan wel arme zwartjes is een calvinistische aflaat, een alternatief voor de beste uitvinding die het katholicisme ooit heeft gedaan – de biecht.

Milieufanatisme
Ellian is natuurlijk niet de eerste die religieuze trekjes in de milieugekte ontwaart. Jaap Hanekamp, een goede kennis en voormalig directeur van de stichting Heildeberg Appeal Nederland, is een gepromoveerd chemicus en werkt nu aan zijn tweede proefschrift bij een theologische faculteit, over de overeenkomsten tussen religieus fanatisme en milieufanatisme. En onlangs werd ik door een Belgische student benaderd die aan een doctoraalscriptie werkte over, jawel.

Daarom ook werken rationele argumenten noch bij het debat over ontwikkelingshulp, noch bij het milieu- en klimaatdebat. Kijk naar de reacties op de mededeling van Shell dat windenergie niet loont. Die rare jongen die in de Volkskrant een column heeft, Pieter Hilhorst, schrijft dat het schandalig is dat Shell zich zo onmaatschappelijk opstelt en pleit zelfs voor een boycot door automobilisten.

Arme zwartjes
De meeste calvinisten – en zelfs de katholieken bij ons zijn calvinistischer dan in het zuiden – weten dat ze schuldig en slecht zijn. De enige manier waarop ze zich een tikje beter kunnen voelen, is om geld te schenken aan goede doelen, aan arme zwartjes in Afrika en om de ijsbeertjes en de drietenige strandloper te redden. Het zal ze worst zijn wat de arme zwartjes en de drietenige strandlopers er zelf van vinden en of hun goedbedoelde steun de arme zwartjes en de drietenige strandlopers werkelijk helpt.

Ik zie maar twee manieren om deze patstelling te doorbreken. De eerste is om zo snel mogelijk bij wet de biecht in te voeren: dan kun je tegen de priester of dominee zeggen dat je heel veel geld verdient en een plasmascherm hebt gekocht, dan zegt de priester of dominee foei en dan kan je de dag erna met een onbelast geweten opnieuw weer veel geld verdienen en een plasmascherm kopen.

Middeleeuws
De tweede oplossing is dat de Jan Pronken, Diederik Samsommen en Jacqueline Cramers van deze wereld flagellanten worden: u weet wel die middeleeuwse types die door de straten trokken en zichzelf afranselden.

Of nog beter, dat ze ons vragen hen een afstraffing toe te dienen: sla me, want ik ben zondig. Wedden dat Nederland dan een stuk gelukkiger wordt? 

Simon Rozendaal