Waarom leidt vrijheid niet tot blijheid?

woensdag 11 november 2009 13:19

Waarom zijn vrije mensen niet automatisch gelukkig?

Ik was geraakt door de observatie van Martin Šimek dat toen hij voor het communisme vluchtte, hij verbijsterd was dat wij in het Westen niet de hele dag liepen te juichen. Šimek verliet het sombere, communistische Oost Europa en dacht dat wanneer je vrij was, je vanzelf blij was.

Nee dus.

Wij zijn vrij maar niet blij. We willen een mooiere vrouw, een vijf keer zo hoog salaris, een grachtenpand, een pak van Zegna, een Ferrari. En als we een Ferrari en een pak van Zegna hebben, verlangen we terug naar die Lelijke Eend van vroeger, dat houthakkershemd van een tientje en de gelukzaligheid die je had toen je voor het eerst, zittend op de trappen van de gemeentelijke bibliotheek, voelde hoe koel de dijen van een meisje kunnen zijn.

Tijdens de val van de Muur was tout le monde in Berlijn, zo hoorden we de afgelopen weken. Maxime Verhagen, Sarkozy, wie niet?

Ik.

Gek
Ik was in Rotterdam en zag op tv de vluchtelingen uit Oost Europa voor een Limburgse slagerij. Ze zagen rauwe ham, gekookte ham, berliner, gebraden gehakt, corned beef, enzovoorts, en dat in zes varianten per vleessoort. Ze werden gek.

Deze blog gaat over wetenschap, zoals u wellicht weet, dus wat heeft de val van de Muur met wetenschap te maken?

Keuzes
Twee invalshoeken. Over keuzes gesproken, ik herinner me een fascinerend artikel in de Scientific American van een tijdje geleden over de ingewikkeldheid van keuzes. Wij mensen vinden het naar om uit één artikel te kiezen en we vinden het ongeveer even naar om uit twintig artikelen te kiezen. Een stuk of drie is ideaal. Dat maakt de verbijstering van de ex-communisten in de Limburgse slagerij een stuk begrijpelijker.

L’embarras du choix heet dat geloof ik. Wij kunnen kiezen en doen dat ook. We kiezen in de supermarkt tussen twintig versies van hetzelfde product en doen dat op basis van criteria die we nauwelijks kennen. Het product ziet er zo leuk Amerikaans uit, of zo leuk Frans, of we houden een beetje meer van rood dan van groen, of we vonden die reclame eergisteren zo leuk, hoe dan ook, we zijn gewend aan kiezen. Dat kon je niet onder het communisme.

Piramide
Mijn andere punt is de piramide van Maslov. Ik ben zoals u wellicht weet een chemicus, een natuurwetenschapper dus. Maar ik heb tijdens mijn studie in het kader van wat toen Studium Generale heette een inleidend college sociologie gevolgd.

Dat vond ik tachtig procent onzin. Er zat één stukje kennis bij, dat me raakte en me sindsdien is bijgebleven. De piramide van Maslov. Die schrijft voor dat wij mensen een aantal basisbehoeften hebben. Voedsel, seks, veiligheid, liefde, geborgenheid, gezondheid, enzovoorts. Heb je de eerste treden van de piramide beklommen dan wil je nog meer vrouwen, nog meer auto’s, nog meer pakken, nog meer grachtenhuizen, enzovoorts, enzovoorts.

Dat is het antwoord op de verbazing van Martin Šimek. Homo sapiens is nooit tevreden.

Dalen
Gelukkig is er, zo heb ik ontdekt, een mogelijkheid om de piramide van Maslov af te dalen. Heel soms, als je geliefden ernstig ziek zijn, als je ouders sterven, dan weet je weer waar het om gaat. Gezondheid, liefde, vrijheid.

En dan ben je weer zo blij als je eigenlijk zou moeten zijn. Maar het zijn momenten. Meer zit er niet in.

Simon Rozendaal