Is er in Nederland een klimaatdebat?

maandag 18 januari 2010 06:59

Minister Jacqueline Cramer (PvdA, Milieu). Niet bepaald objectief als het over het klimaat gaat

James Kennedy is een intrigerende historicus. Afkomstig uit de Verenigde Staten, weliswaar met Nederlandse wortels, is hij nu al een jaar of zes in Nederland en heeft zich ontwikkeld tot een intrigerend observeerder van de Nederlandse cultuur. Ik heb hem pas sins een paar jaar in de smiezen, dit in tegenstelling tot mijn Elsevier-collega Gertjan van Schoonhoven, die volgens mij de eer toekomt Kennedy bij het Nederlandse publiek te hebben geïntroduceerd.

Zondagochtend was Kennedy te gast in het boekenprogramma van Wim Brands. Die Brands is een fenomeen, kan ik uit eigen ervaring meedelen. Hij bespreekt boeken op de Nederlandse televisie en nu komt het, hij leest die boeken!

Intelligent
Hij heeft geen redactie die de boeken voor hem lezen en hem vervolgens de vragen aandragen, nee, hij leest elk boek zelf en is dan ook nog in staat om er een intelligent gesprek over te voeren (behalve dan zondagmorgen in het tweede deel van zijn programma, toen hij met een voorheen streng gelovige, jonge Zeeuwse schrijfster sprak en werkelijk geen idee had wat voor wereld dat was – hij dacht zelfs even dat ze in die kringen geen rokken maar wel broeken mochten dragen).

Maar goed, Kennedy was te gast om over zijn nieuwste boek te praten en zei dat er in Nederland wel veel debatten zijn maar dat Nederland geen debatcultuur heeft. Een debat, zo zei de Amerikaan, heeft in Nederland altijd een instrumenteel karakter.

Er is altijd een doel, namelijk om zo snel mogelijk tot een consensus te komen. Dat komt volgens hem omdat wij altijd minderheden hebben gehad die we moesten ontzien en ook omdat we een meerpartijenstelsel hebben, waarin je altijd snel overeenstemming moet bereiken. Dat is anders dan in Amerika met zijn tweepartijenstelsel, waar om de paar jaar een totaal andere club aan de macht komt en als gevolg daarvan het debat eeuwig door gaat.

Waarheidsvinding
Debatten in veel andere landen, zei Kennedy, zijn debatten zonder een snel politiek doel (de consensus) maar – dat zei hij niet maar voeg ik er aan toe – met een veel belangrijker, langetermijn doel: waarheidsvinding.

Ik denk dat hij gelijk heeft. Je ziet dat nu ook bij de commissie-Davids en onze politieke steun aan de Irak-oorlog. De hele politiek is er nu op gericht om zo snel mogelijk een consensus te vinden, lering te trekken uit de fouten van het verleden en niet meer om te kijken. Terwijl je ook zou kunnen redeneren: het is goed voor een samenleving om een permanente discussie te hebben over zoiets ingewikkelds als: wat moet je doen als er in een ver land een enge dictator zit, als er een vermoeden is dat die dictator gruwelijke wapens heeft maar als er ook een gerede kans is dat het verwijderen van die dictator tot een burgeroorlog leidt? Nee, wij stellen dan een commissie in en die komt met een advies op basis van een studie van ‘het volkenrecht’ (net alsof dat een serieuze wetenschap zou zijn) en dan moet het debat snel over zijn.

Ik denk ook dat Kennedy gelijk heeft op basis van mijn eigen ervaringen met sommige debatten: kernenergie, milieu, genvoedsel, klimaat. Ik vind dat daar nooit echt over is gedebatteerd in Nederland. Tuurlijk, er zijn felle discussies geweest maar die waren inderdaad zoals Kennedy zegt instrumentalistisch: wat moeten we straks voor beleid gaan voeren?

Luisteren
Zoals u wellicht weet, schrijf ik al sinds 1979 over het veronderstelde klimaatprobleem. Daar is sinds ongeveer 1990 serieus debat over. Ik heb aan diverse debatten mogen meenemen of ze mogen aanschouwen. Bij het KNMI, op het Instituut Clingendael, op radio en televisie, op uitnodiging van een minister of een politieke partij. Elke keer was het doel om zo snel mogelijk te bepalen wie er gelijk had en welke maatregelen vervolgens genomen moesten worden.

Dat is niet goed. Zo hoor je niet met elkaar te discussiëren. Je moet luisteren naar de ander, kijken welke argumenten je daar tegenin kunt brengen, je eigen inzichten en feitenkennis op een hoger peil proberen te brengen en dat alles met het doel om in de buurt van ‘De Waarheid’ te komen. In de twintig jaar dat er min of meer sprake is van een klimaatdebat in Nederland heb ik nog nooit een echte, open discussie meegemaakt. Het is altijd vliegen afvangen, het is altijd partis pri, er is altijd een onderliggende politieke en beleidsagenda. Eerlijk is eerlijk, dat geldt niet alleen voor de zogeheten klimaatalarmisten, ik erger me ook suf aan klimaatsceptici die werkelijk elke invloed van CO2 willen ontkennen.

Eerlijk
Hoe je daar uitkomt? Ik heb geen idee maar ik koester me in de illusie dat een eerlijke, open instelling kan helpen.

Dus doe ik weer eens een poging.
1.    Ik denk dat het klimaatdebat een van de meest fascinerende debatten van onze tijd is.
2.    Ik denk dat we heel weinig van het klimaat afweten en dat het nog wel enkele jaren en wellicht enkele tientallen jaren kan duren voor we begrijpen welke invloeden een rol spelen bij het klimaat
3.    Ik denk dat de mens via het versterkte broeikaseffect een invloed heeft op het klimaat maar denk tevens dat de klimaatwetenschap nog niet rijp en objectief genoeg is om te zeggen dat die invloed groot is
4.    Ik vermoed zelf dat die invloed klein is maar sluit niet uit dat ik later ongelijk zal blijken te hebben 

Maar wat zie ik om me heen, wereldwijd maar wel erg sterk in Nederland? Tal van wetenschappers die bij hoog en bij laag beweren dat het klimaatdebat al lang is afgelopen. Politici die zeggen, interessant misschien zo’n debat (ze menen er geen bal van) maar wij moeten nu maatregelen nemen. Sceptici die hun hakken zo in de grond hebben gezegd, dat ze helemaal niemand van het andere kamp meer geloven. Journalisten en tv-presentatoren die zichzelf aanpraten dat dit veel te ingewikkeld voor hen is zodat ze er zich geen oordeel over hoeven te vormen.

Het resultaat is de dood in de pot. Een volslagen gebrek aan debat over het klimaat.

Simon Rozendaal