Hoe Duitsland de leider van Europa werd

dinsdag 10 november 2009 10:28

Op 9 november werd in Berlijn groots herdacht dat de muur twintig jaar eerder viel.

De 20e eeuw wordt wel de eeuw van Duitsland genoemd, en 9 november laat goed zien waarom. Niet alleen viel twintig jaar geleden de Berlijnse muur, een nieuwsfeit waar niemand aan kan ontsnappen, maar op 9 november wordt ook de Kristallnacht van 1938 herdacht.

In die nacht gingen meer dan 250 synagogen in rook op, werden 7500 joodse winkels geplunderd, 92 joden vermoord (maar de wanhoop valt nog beter te zien aan de honderden zelfmoorden die werden gepleegd) en tussen 9 en 13 november werden maar liefst 30.000 joden opgepakt en in de toen al functionerende concentratiekampen zoals Dachau gestopt. Dit was een ommezwaai van discriminerende joden-wetten naar openlijk geweld, en het hele land wist ook meteen van het bestaan van concentratiekampen

Tussen 9 en 13 november werden 30.000 joden opgepakt en in de toen al functionerende concentratiekampen zoals Dachau gestopt. Dit was een ommezwaai van discriminerende joden-wetten naar openlijk geweld, en het hele land wist ook meteen van het bestaan van concentratiekampen.

Falende coup
Nu was 9 november sowieso al een herdenkingsdag voor de nazi’s omdat de falende coup van 8 november 1923 een dag later was geëindigd, bij het eerste het beste gewapende verzet op de Odeonsplatz in München.

 
De pakweg 2.000 marcherende bruinhemden werden door 100 soldaten tegengehouden, en bij de eerste schoten vluchtte Adolf Hitler snel weg, terwijl bijvoorbeeld Eerste-Wereldoorlog-generaal Ludendorff dat niet deed.

Hoewel Ludendorff een rechts-extremist bleef, wilde hij hierna niets meer met Hitler te maken hebben. Hij schreef later in een telegram aan Hindenburg, nadat deze Hitler kanselier had gemaakt: ‘Ik voorspel u dat deze kwade man ons Rijk in de afgrond zal storten en onmeetbaar lijden over dit land zal uitstorten. Toekomstige generaties zullen u in uw graf voor deze daad vervloeken.’

 
Molensteen
Niet geheel onwaar, als ik naar mijn Duitse leeftijdsgenoten kijk, die dankzij hun geboorte in Duitsland voor altijd een molensteen om hun nek mogen dragen.

De nieuwe film van Quentin Tarantino, Inglorious Bastards, is als tegen nazi’s gerichte geweldsorgie onder mijn Duitse collega’s niet zonder reden zo populair.

Keizerrijk
Alsof de val van de Muur, de aanzet tot de holocaust en de opkomst van de nazi’s nog niet genoeg is, staat 9 november ook voor het einde van het Duitse Keizerrijk, aangezien op 9 november 1918 SPD-leider Philipp Scheidemann vanaf de Reichstag de Republiek uitriep.

Twee dagen later werd de wapenstilstand getekend die een eind maakte aan de absurde Eerste Wereldoorlog, waar scholieren, studenten en boerenjongens of in de moddergraven door kanonnen vermalen werden of als zwaar getraumatiseerde kreupelen in de goot eindigden.

Op 10 november stond keizer Wilhelm II met een deel van zijn bezit (wagonladingen vol) op de grens tussen België en Limburg om asiel te vragen. Dat had ons overigens bijna Zeeuws-Vlaanderen en Limburg gekost , omdat België die gebieden als vergoeding voor de geleden schade terug wilde en Nederland als pro-Duits werd gezien; dan zouden wij wel een stuk Ost-Friesland van Duitsland terug kunnen krijgen.

Evenwicht
In het boek van Heinrich August Winkler, 'Duitsland: De Lange Weg Westwaarts', wordt meerdere malen gerept over hoe de eenwording van Duitsland in 1871 plotsklaps het evenwicht in Europa verstoorde: in één keer was daar een land dat het halve continent omspande, van de lage landen tot de Alpen en Baltische staten.

Duits werd de taal van het continent, alle beslissingen liepen via Bismarck en de industriële en wetenschappelijke groei ging met enorme sprongen.

Pas toen kwam de industrialisatie van Duitsland goed op gang. Nog geen veertig jaar later was Duitsland voorloper in nieuwe technologieën, ging één op de drie Nobelprijzen naar een Duitser en moest je als wetenschapper in het Duits publiceren als je serieus wilde worden genomen.

Onstuimige groei
Die onstuimige groei van dit jonge land, dat volgens een speciale uitgave van het blad Geo Epoche (Duitsland rond 1900) na het aftreden van Bismarck in 1890, werd weerspiegeld in het karakter van de jonge maar onstuimige keizer.

 
Die groei veranderde de machtsverhoudingen grondig. Op het continent bedreigde Duitsland Frankrijk, dat nog altijd haar wonden likte na de verloren Frans-Pruisische oorlog. Engeland maakte zich grote zorgen over de snelle opbouw van de Duitse marine rond 1910 en Rusland had inzake Balkan-vraagstukken (daar etterde het toen ook al voortdurend) nu behalve het gammele Oostenrijk-Hongarije ook Duitsland tegenover zich. De Europese balans was zoek.

Stabiele plaats
Uiteindelijk heeft het twee Wereldoorlogen en een Koude Oorlog gekost voordat Duitsland een stabiele plaats in Europa had gevonden.

Als militaristisch georganiseerd rijk was Duitsland te machtig en gevaarlijk, en als opgedeeld land, met iedere landhelft aan de leiband van de respectievelijke bezettingsmachten, was het te zwak, met als gevolg dat andere landen (zoals Frankrijk, Amerika, Rusland) jarenlang de Europese besluitvorming konden kapen.

In de afgelopen twintig jaar is Duitsland gegroeid in de rol van bedaard Europees leider, die ook nog eens beleefd doet alsof de mening van kleine landjes van belang is. Dat lijkt precies op tijd, aangezien Europa nu voor hetzelfde probleem staat als de Duitse staten anderhalve eeuw geleden: alleen zijn we irrelevant, machteloos en worden we tegen elkaar uitgespeeld.

Sturm und Drang