Gezondheid van A tot Z

Atkins
Het voedingscentrum was lange tijd tegen het populaire dieet dr. Robert Atkins. Maar nu blijkt dat afvallen door meer vet en eiwit te eten (en koolhydraten als suiker en zetmeel te mijden) het cholesterolniveau verlaagt is het centrum overstag gegaan.

Het hormoon PYY, dat stijgt bij vet en vezelrijk voedsel, zorft ervoor dat een hongergevoel verdwijnt. Dit is een mogelijke verklaring waarom het Atkins-dieet zo makkelijk is vol te houden dan andere diëten: het zou via dit hormoon minder honger veroorzaken.

Bedplassen
Er is een bizarre relatie tussen bedplassen en ademhalingsproblemen. Veel bedplassende jongetjes stoppen met deze gewoonte als hun amandelen verwijderd zijn. Een mogelijke verklaring is dat kinderen met opgezette amandelen tijdens de slaap moeilijker ademhalen. Dit kan druk in de buik veroorzaken.

Cholesterol
De cholesterolspiegel is één van de ongeveer tweehonderd risicofactoren voor een hartaanval. Een hoog cholesterol gehalte verhoogt het risico op een hartaanval of hersenbloeding. En dus slikken honderdduizenden Nederlanders bloeddruk- en cholesterolverlagers (de zogenaamde statines). Veel cardiologen zijn het erover eens dat dit levens bespaart. De kans op een hartaanval vermindert met eenderde.

Dronken
Er zijn nieuwe alcoholtests op komst, die ook geruime tijd na een verkeersongeval nog kunnen worden gebruikt. Deze test toont sporen aan van unieke stoffen als ethylglucuronide en phosphatidyl-ethanol die in het lichaam ontstaan bij de afbraak van alcohol. Hoe de concentraties worden teruggerekend tot het moment van het verkeersongeval, is nog niet duidelijk.

Enge beestjes
Dat slijmerige laagje op het douchegordijn en het keukensponsje bevatten ongeveer een miljard bacteriën per vierkante centimeter, een soort biofilm. De meeste bacteriën zijn ongevaarlijk, maar voor mensen met een verzwakt afweerstelsel kunnen sommige beestjes dodelijke gevolgen hebben. Was elke week het douchegordijn en droog het keukensponsje regelmatig uit (daar houden de bacteriën niet van).

Foliumzuur
Vitaminepillen of gevarieerd eten? Voedingsdeskundigen pleiten voor het laatste Het probleem is dat veel mensen dat niet doen en van bepaalde vitaminen en mineralen onvoldoende binnen te krijgen. Tweederde van de Nederlandse bevolking krijgt bijvoorbeeld niet genoeg foliumzuur (300 microgram per dag) binnen. Volgens de Amerikaanse norm (400 microgram) eet geen enkele Nederlander gezond en gevarieerd genoeg.

Gezellig
Gezelligheid is gezond. Tussen 1955 en 1965 werd een groep immigranten in het Amerikaanse plaatsje Roseto uitgebreid onderzocht. Ze rookten veel, aten te vet maar hadden desalniettemin een lage sterfte door hartaanvallen. De gesuggereerde verklaring is de sterke sociale band waar ze zich goed bij voelden. Bij hun kinderen was die band aanzienlijk minder waardoor de hoeveelheid hartaanvallen tot het landelijk gemiddelde toenam.

Hyperactief
Ook een kind met ADHD? Don't worry, het attention deficit hyperactivity disorder syndroom is in. Als opvoeders geen raad weten met een actief kind, zeggen ze dat het ADHD heeft. Het voorgeschreven Ritalin-pilletje hoeft dan ook niet te worden ingenomen. Onderzoek wees uit dat als kinderen regelmatig tijd spelen in een groene omgeving - een bos of een park - de symptomen snel afnemen.

Indianen
Bloedend tandvlees is een waarschuwing dat het met de bloedvaten niet helemaal goed zit. Onderzoek onder bijna 1.400 indianen in de Amerikaanse staat Arizona wees uit dat ontstoken tandvlees een bijna driemaal hogere kans op hart- en vaatziekten oplevert.

Joggen
Eigenlijk zou ieder mens een halfuur matig tot intensief per dag moeten bewegen. Ruim de helft (55 procent) van de Nederlanders haalt dat niet. En het is zo simpel. Denk niet aan joggen of de sportschool, naar het werk fietsen of tijdens de lunch een stevige wandeling is al voldoende. Of: probeer de lift te mijden.

Koken
Groenten koken in de magnetron is het ongezondst, stomen het gezondst. In een onderzoek werd broccoli op verschillende manieren gekookt. De magnetron vernietigt meeste voedingsbestanddelen. Vermoedelijk doordat het binnenste van de groenten evenzeer wordt verhit als het buitenste. Bij de andere manieren blijft het inwendige van de groenten beter beschermd tegen de hitte. 

Links
Het is beter voor de houding om de muis met de linkerhand te bedienen. Een onderzoeker vroeg 27 vrijwilligers de muis een maand met de linkerhand te bedienen. Hij constateerde dat de polsen, armen en schouders daarbij minder bewegingen maakten. Dat komt doordat het toetsenbord niet symmetrisch is en je daardoor de rechterarm verder moet strekken om de muis te bedienen.

Mobiele telefoon
Bij de 1.300 studies naar negatieve gevolgen van de mobiele telefoon toonde geen een herhaalbaar negatief gezondheidseffect aan. De straling uit mobiele telefoons is in tegenstelling tot andere vormen van straling niet in staat om te ioniseren, ofwel chemische bindingen tussen atomen te verbreken. Het enige lichamelijke effect is een lichte, tijdelijke temperatuurstijging in de buurt van het oor. Die temperatuurstijging is aanzienlijk minder dan een graad, dus heel wat minder dan bij koorts.

Nicotine
Voor hyperactieve jongeren (met ADHD) is nicotine even effectief in het verhogen van de concentratie als het veelgebruikte medicijn Ritalin. Dat is vermoedelijk de verklaring waarom jongeren met ADHD tweemaal zoveel roken als anderen: ze gebruiken het als zelfmedicatie.

Optimisme
Mensen kunnen zichzelf tot op zekere hoogte beter maken. Maar hoe optimistisch iemand ook is, tegen een gevaarlijke kanker is niets opgewassen. Uit een studie bij tweehonderd kankerpatiënten bleek dat optimisme geen invloed had op de overleving. Het positieve is natuurlijk dat de patiënten zich gedurende een lange tijd optimistisch voelden.

Pinot noir
Vooral wijnen uit koelere streken zoals pinot noir bevatten veel resveratrol, deze stof gaat de schadelijke neveneffecten van ademen tegen en is een soort verdedigingsmiddel van de druif tegen stress. In een onderzoek verlengde het bestanddeel het leven van een schimmel met zeventig procent. Onduidelijk is of rode wijn ook bij mensen het leven verlengt.

Voor alle zekerheid zijn de onderzoekers van het project maar overgegaan op het dagelijks drinken van een glas rode wijn. Laat een fles niet te lang open staan. Resveratrol verdwijnt door blootstelling aan lucht uit de wijn. Snel doordrinken dus!

Quarantaine
Steeds vaker moet iemand die in een buitenlands ziekenhuis heeft gelegen, in Nederland in quarantaine (afzondering). Dat komt door Staphylococcus aureus. Een vrij gewoon beestje dat bij ongeveer eenderde van de mensen in de neus en op de huid voorkomt. Als hij door wondje het lichaam inkruipt kan hij daar gemene infecties veroorzaken.

In Nederland kan deze wondontsteking nog makkelijk met antibiotica worden bestreden: minder dan 1 procent van de bacteriën hier te lande is bijvoorbeeld ongevoelig voor het antibioticum methicilline. In Groot-Brittannië is dat echter al 40 procent. In Korea en Japan zelfs 70 procent.

Ras
Mensen van Zuid-Aziatische afkomst hebben zesmaal zoveel kans om suikerziekte te krijgen dan Europeanen. Zwarten hebben een driemaal zo grote kans.

Slapen
Ook het gevoel dat u na een nacht slapen dingen opeens helderder ziet? Het is echt zo. In een onderzoek kregen vrijwilligers een ingewikkeld ogend wiskundig probleem voorgelegd met een simpele oplossing. Na een tijdje kregen de vrijwilligers acht uur pauze.

Degenen die gingen slapen, ontdekten gemiddeld tweemaal zo vaak de slimme afsteekroute dan degenen die wakker waren gebleven. Vermoedelijk gaan de hersenen tijdens de slaap op meer ontspannen wijze verder met zaken waar ze ook overdag, maar dan onder druk, mee bezig zijn geweest.

Thee
Dat groene thee gezond is blijkt uit een Japans onderzoek. De stof EGCG (epigallocatechine-gallaat) stopt, na toevoeging aan menselijke longkankercellen, de groei van tumorcellen. De hoeveelheid toegevoegde stof kwam overeen met de hoeveelheid in twee tot drie koppen groene thee.

Vies
Een beetje vies is gezond. Zo zou de hygiënehypothese kunnen worden samengevat. Volgens die theorie komt de enorme stijging van het aantal gevallen van astma en allergie, doordat we onze kinderen te schoon houden. Blootstelling aan bacteriën zou helpen om het afweerstelsel goedaf te stemmen, waardoor het niet op hol slaat bij onschuldige indringers, zoals de keutels van de huisstofmijt.

Witte motor
Een van de argumenten waarmee de zuivelsector altijd het drinken van melk verdedigt, is dat het zo goed zou zijn omdat er calcium in zit en dit de botten versterkt. Als dit waar is zouden er in landen waar veel melk wordt gedronken, zoals in Noord-Europa en de Verenigde Staten, minder botbreuken moeten zijn.

Helaas, het is omgekeerd. Naarmate in een land meer melk wordt gedronken, stijgt het aantal botbreuken. Dat melk niet gezond is voor zwarten en Aziaten is al langer bekend - ze missen het enzym lactase waarmee melksuiker kan worden verteerd -, maar het is dus de vraag of melk wel zo gezond is voor blanken.

Xylitol
Elk glas frisdrank bevat ongeveer tien theelepels suiker. Volgens de Amerikaanse kinderartsen is het geen toeval dat in de afgelopen twintig jaar het lichaamsgewicht in de Verenigde Staten is verdubbeld, terwijl de consumptie van frisdranken is verviervoudigd. Ouders die niet tegen het gejengel van hun kinderen zijn opgewassen, doen er verstandig aan op zoek te gaan naar suikervrij snoep en frisdrank, waar bijvoorbeeld de stof xylitol in zit.

Zelfgenezing
Mensen zijn in staat om zichzelf te genezen. Dat bewijst het placebo-effect. Zo'n 30 procent van de mensen die bij onderzoek een nepmiddel krijgen, knapt daarvan op. Sommige mensen zijn gevoeliger voor het placebo-effect dan anderen. In een studie knapte een vrijwilliger zo op tijdens een dubbelblinde Prozac-studie. Zelfs de onderzoeker was ervan overtuigd dat ze het antidepressivum Prozac kreeg en geen nepmiddel. Ze kleedde zich anders, zag er gelukkiger uit en voelde zich beter. Uiteindelijk bleek ze toch een nepmiddel te hebben gekregen.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Elsevier 14, 3 maart 2004