Amsterdam: bericht uit De Baarsjes

donderdag 30 november 2006 12:58

Bijna 35.000 inwoners van 129 nationaliteiten op een oppervlak van 1,5 vierkante kilometer: in het Amsterdamse stadsdeel De Baarsjes is cultureel ongemak nooit ver weg. Neem bijvoorbeeld het Meldpunt Moslimdiscriminatie, dat afgelopen maand zijn eerste verjaardag vierde. Om extremisme aan te pakken, maakte het stadsdeelbestuur na de moord op Theo van Gogh op 2 november 2004 afspraken met de Aya Sofia Moskee. Maar het stadsdeel wilde niet alleen eisen stellen, het wilde de moslims in De Baarsjes ook een handreiking doen.

Tijdens de gesprekken beklaagden de moskeebestuurders zich over discriminatie – op straat, in winkels, op de werkvloer. Zo kwam er in De Baarsjes een meldpunt, vooral voor (oudere) moslims, die zich met hun klacht minder makkelijk zouden melden bij bestaande instanties. Iedereen tevreden, zo leek het, totdat boze 'Nederlanders' bij het stadsdeel aan de telefoon hingen: of soms alleen moslims worden gediscrimineerd? 'Maar wij willen niet alleen iets doen aan discriminatie van allochtonen,' zegt stadsdeelvoorzitter Arco Verburg (PvdA). 'Die naam is vanuit de ontstaansgeschiedenis te verdedigen, maar we zetten het steeds meer in de markt als een meldpunt voor iedereen.'

Verburg, die met twee andere PvdA-wethouders en een VVD-collega het dagelijks bestuur van het stadsdeel vormt, signaleert als gevolg van de toegenomen individualisering en de komst van een grote groep immigranten een gebrek aan culturele consensus in De Baarsjes. 'Er zijn weinig vanzelfsprekendheden meer.' Om ze te helpen hun conflicten op te lossen, laat hij bewoners contracten sluiten, bijvoorbeeld over gedragsregels voor straten en pleinen. 'Als gemeenschappelijkheid ontbreekt, kun je niet achteroverleunen. De overheid is de enige organisatie die mensen erbij kan trekken.'

Het blijft niet bij contracten. In het kader van het project 'Wij Amsterdammers', waarvoor het stadsdeel een budget van 233.000 euro heeft, worden tal van verbroederingsactiviteiten georganiseerd. Op de 'Dag van de Nederlandse preek' gooien moskee, kerk en synagoge hun deuren open; homo's en moslims zullen elkaar treffen tijdens de 'Dialoogavond homofobie en islamofobie'; 'Girlpowerday' heeft onder meer als onderwerp het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw; en vijftien immigrantenkinderen gaan Nederlandse liedjes zingen met bewoners van een bejaardentehuis.

'Denk aan: Zeg, ken jij de mosselman,' zegt Sinem Sisli, beleidsmedewerker welzijn bij het stadsdeel. 'Het is cultuuroverdracht. Allochtone kinderen horen thuis geen Nederlandse muziek. Op deze manier kunnen zij liedjes doorgeven aan volgende generaties.' Leuk, maar is ze niet bang dat de goedbedoelde initiatieven alleen een select groepje welwillenden bereiken? 'We zien inderdaad vaak dezelfde gezichten. Daarom hebben we bijvoorbeeld een denktank opgericht met high potentials uit het stadsdeel. Hun hoofdtaak is na te denken over de vraag: hoe kunnen we zo veel mogelijk mensen bereiken?' Moeilijk te bereiken zijn zeker de oude bewoners, die zich soms nauwelijks nog thuisvoelen in het 'kleurrijk stukje Amsterdam' aan de ringweg. 'Voor hen hebben we een perfecte cursus: 'Inburgering andersom',' zegt Sisli met een brede glimlach. 'De bedoeling is dat autochtonen Turks of Marokkaans leren en in de keuken van andere culturen kunnen kijken.'

Als bewoners elkaar maar beter leren kennen, is de gedachte, dan zal het wederzijdse onbegrip afnemen. En onbegrip bestaat, blijkt ook uit een onderzoek naar discriminatie in De Baarsjes dat vorige maand werd gepresenteerd. Vooral homoseksuelen (34 procent) en moslims (29 procent) ervaren in hun dagelijks leven discriminatie. Helaas geeft het onderzoek nauwelijks antwoord op prangende vragen als: wie discrimineert nu eigenlijk wie? Maar dat komt zeker niet voort uit angst voor lange tenen, zegt stadsdeelvoorzitter Verburg. 'Het slechtste wat je kunt doen, is zaken toedekken. Daar wordt het alleen maar erger van.'

Het onderzoek is volgens Verburg vooral bedoeld om Baarsjes-bewoners te laten nadenken over discriminatie. Ook het Meldpunt Moslimdiscriminatie, dat dus niet alleen is bedoeld voor moslims, wordt voor dat doel ingezet. 'Wij geven bijvoorbeeld gastcolleges op scholen,' zegt meldpuntmedewerker Enver Varisli. 'Wat wij vaak horen van allochtone jongeren is: iedereen discrimineert, zelfs politici op televisie, dus wat heeft het voor zin om discriminatie te melden? Ik heb niet de indruk dat ze snel komen klagen.'

Jaap Teeuwissen, projectleider van het meldpunt, is het roerend met hem eens. 'Allochtonen pikken dingen waarvan ik denk: dat kan toch niet! Ik heb helemaal niet de indruk dat er sprake is van een kort lontje. Integendeel.' Ondanks de 'moslimnaam', de centrale lokatie aan het Mercatorplein en de mogelijkheid vijf dagen in de week binnen te lopen, registreerde het meldpunt sinds de oprichting op 6 oktober 2005 slechts 42 officiële meldingen. Teeuwissen: 'Bij moslims is de schroom om te komen klagen het grootst. Hoewel ook homoseksuelen en Hollanders welkom zijn, richten we ons daarom vooral op die groep.'

De conclusie dat het gezien het aantal klachten misschien wel meevalt met de moslimdiscriminatie zou verkeerd zijn, vindt Varisli. 'Wij zien alleen het topje van de ijsberg. Als iemand een klacht komt indienen, vraag ik altijd: heb je vaker te maken gehad met discriminatie? Het antwoord is altijd ja.' Om de vraag of moslims zelf ook discrimineren, moet Varisli een beetje grinniken. 'Ja, uiteraard.' Kortom, een multicultureel paradijs is De Baarsjes nog lang niet. 'Maar we werken hier hard hoor!' stelt beleidsmedewerker Sisli met haar onverwoestbaar enthousiasme lachend vast.

Door Frank van Hoorn