Bevolking: Politiek en slaapkamer

woensdag 12 maart 2008 14:49

Moeten Nederlanders meer kinderen maken? Minister André Rouvoet van Jeugd en Gezin vindt van wel. De bewindsman van de ChristenUnie, zelf vader van vijf kinderen, wil een discussie beginnen over het verhogen van het geboortecijfer om de kosten van de vergrijzing op te vangen. Maar hij stuit tot nu toe op het taboe op bevolkingspolitiek. De overheid heeft niets te zoeken in de slaapkamers van burgers, vindt het merendeel van de Tweede Kamerleden.

Kinderbijslag en het subsidiëren van kinderopvang hebben invloed op het geboortecijfer, maar een officieel bevolkingsbeleid heeft Nederland niet. Wie suggereert dat dat wel zo is, wordt afgestraft. Dat gebeurde een half jaar geleden met de CDA-leden Ton Lutter en Wim de Kok die pleiten voor meer autochtone baby's om de westerse cultuur te redden. En het gebeurt nu met Rouvoet.

Taboe of niet, onder druk van de vergrijzing en de dreigende afname van de bevolking - in de helft van de gemeenten krimpt het inwonertal - wordt de vraag steeds vaker gesteld of de overheid niet iets moet doen om het geboortecijfer te verhogen. Om de bevolking op peil te houden, moet een vrouw gemiddeld 2,1 kind baren, maar Nederlandse vrouwen komen niet verder dan 1,7 kind. Alleen niet-westerse allochtonen komen nog in de buurt met 1,9 kind, al daalt ook dat cijfer.

Niet alleen in Nederland wordt geboortepolitiek geopperd, ook elders in Europa gebeurt dat. Vrouwen in mediterrane landen en Oost-Europa krijgen gemiddeld 'maar' 1,3 kind. Spanje stelde dan ook al een financiële bonus in voor het krijgen van baby's en de Europese Commissie roept lidstaten op om het combineren van werk en ouderschap makkelijker te maken.

Rouvoet staat dus niet alleen. De vraag is nu of meer baby's inderdaad de kosten van de vergrijzing verlichten zoals de bewindsman stelt. Eén factor heeft hij mee: vrouwen willen graag meer kinderen. Socioloog Aart Liefbroer van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut deed onderzoek en kwam erachter dat vrouwen 0,4 kind minder krijgen dan ze zouden willen. Maar of overheidsmaatregelen helpen om de kinderwens te vervullen? 'Zo'n forse stijging heb ik in geen enkel land gezien,' zegt Liefbroer.

Volgens hem kan de overheid het vrouwen gemakkelijker maken om een carrière met ouderschap te combineren. 'In Noorwegen leidde betere kinderopvang ertoe dat vrouwen eerder kinderen kregen.' Maar kinderopvang alleen zal nooit genoeg zijn. Ook het snel krijgen van een partner speelt een belangrijke rol en doordat relaties stuk lopen en vrouwen lang zoeken naar een partner krijgen ze steeds later kinderen. Daar kan de overheid niets aan veranderen.

Zelfs al zou Nederland een nieuwe babyboom mogen verwachten, dan nog is het onwaarschijnlijk dat die de kosten van de vergrijzing kan opvangen. Het duurt nog zeker twintig jaar voordat deze kinderen werken en tot die tijd zou de beroepsbevolking de kosten van de vergrijzing én die van de schoolgaande babyboom moeten dekken.

Rouvoet kan zich dus de moeite besparen. Of toch niet? Meer baby's helpen wel tegen de bevolkingskrimp. 'Het is alleen de vraag of je wilt dat de bevolking groeit,' zegt Liefbroers collega Harry van Dalen. Economen zijn voor bevolkingsgroei vanwege een groter aantal arbeidskrachten en consumenten, maar natuurliefhebbers zijn weer tegen vanwege de druk op het milieu. Wat is de optimale omvang van de bevolking? Over die vraag zal de Tweede Kamer zich toch eens moeten buigen. Hoe hard zij ook roept dat zij tegen overheidsbemoeienis in de slaapkamer is.

Door Robert Stiphout