Romney, mogelijk de nieuwe president, werd rijk bij Bain Capital
De mormoon Mitt Romney, rijker dan Dagobert Duck, probeert op 6 november 2012 president Barack Obama uit het Witte Huis te verdrijven en hem zo een tweede ambtstermijn te onthouden. Maar wie is hij? Een biografie.
Romney’s politieke activiteiten begonnen al op jonge leeftijd. Op klompen en gekleed als Volendammer, moest de vijftienjarige Mitt Romney in 1962, op het 33ste Tulpenfestival in Holland, Michigan, meehelpen om zijn vader het gouverneurschap van die staat te bezorgen.
Zijn ouders gingen die dag voorop in een optocht van ‘straatvegers’ onder het motto: ‘Nieuwe bezems vegen schoon.’ En de oude Romney werd inderdaad gouverneur. Nadat hij autofabrikant American Motors van de ondergang had gered door de introductie van de Nash Rambler, een naar Amerikaanse begrippen compacte auto, begon George Romney in 1962 aan een gouverneurschap dat drie termijnen zou duren.
Politieke dynastie
George Romney deed in 1968 zelfs een gooi naar de Republikeinse kandidatuur voor het presidentschap, maar trok zich na een blunder over Vietnam al aan het begin van de voorverkiezingen terug. Hij beweerde dat hij door Amerikaanse generaals was gehersenspoeld. Zoon Mitt probeert thans te bereiken wat zijn vader nooit lukte.
Amerikanen mogen dan weinig ophebben met de monarchie als staatsvorm, zij zijn dol op politieke dynastieën, zoals de Roosevelts, de Kennedy’s en de Bushes.
Inmiddels vormen vader en zoon Romney ook het begin van een dynastie. Mitt Romney was, net als zijn vader, gouverneur van een belangrijke staat, in zijn geval Massachusetts, en deed in 2008 een vergeefse poging om de Republikeinse kandidatuur te bemachtigen. Vier jaar later slaagde hij daar wel in. Na een zwak begin bij de voorverkiezingen wist Romney uiteindelijk de Republikeinse kandidatuur in de wacht te slepen, waardoor hij in het krijt mocht treden tegen de Democraat Barack Obama.
Politieke belangstelling
George Romney oefende destijds sterke druk uit op zijn zoon Mitt om de politiek in te gaan. Getuige bijvoorbeeld deze uitspraak van Mitts moeder op een campagnelunch: ‘Als u werkelijk wilt weten waarom wij meedoen aan deze race, dan is het louter vanwege de vader van Mitt, anders was het niet eens in ons opgekomen.’
De familie Romney, al generaties lang prominente mormonen, stond in Michigan al sinds het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw in de publieke belangstelling. Thuis werd volop gedebatteerd. Bijvoorbeeld over de verhouding tussen de leden van de vakbond United Automobile Workers en de werkgevers in de automobielindustrie. Geld in overvloed, maar nederigheid troef. De kinderen Romney werd ingeprent dat geen mens van opscheppers houdt.
Mariott-hotelketen
Willard Mitt Romney werd op 12 maart 1947 geboren als de jongste van de vijf kinderen van George en Leonore Romney in Detroit. Toen hij zes jaar was, verhuisde het gezin naar Bloomfield Hills, een welvarende voorstad van Detroit. Hij is vernoemd naar twee mannen: J. Willard Marriott, de grondlegger van de beroemde hotelketen en naar Mitt Romney, een neef van zijn vader, die in zijn jonge jaren American football had gespeeld bij de profs van de Chicago Bears.
Zijn moeder, een voormalige filmactrice, bracht het in de politiek minder ver dan haar man. In 1970 deed zij een gooi naar een Senaatszetel voor de staat Michigan, maar tevergeefs. Haar man George behoorde tot de vooruitstrevende vleugel van de Republikeinse Partij en maakte zich sterk voor het verlenen van burgerrechten aan zwarten.
In 1964 verliet hij vol afschuw de partijconventie nadat Barry Goldwater, op dat moment de kandidaat van de Republikeinen voor het presidentschap, had uitgeroepen dat bij het verdedigen van de vrijheid extremisme geen zonde was en gematigdheid bij het nastreven van rechtvaardigheid geen deugd.
Elitaire scholing
Nog tijdens zijn middelbareschooltijd, die Romney doorbracht op de elitaire jongensschool Cranbrook, had hij liefde opgevat voor Ann Davies, wier vader ooit burgemeester van het stadje Cranbrook was geweest. Zij zou weldra zijn vrouw worden en is dat nog steeds. Ann Romney wordt geplaagd door de chronische zenuwaandoening multiple sclerose. Na zijn eindexamen op Cranbrook schreef Romney zich in op Stanford University. Daar ontpopte hij zich algauw als een uitmuntende student.
Na zijn eerste jaar moest hij zijn studie echter onderbreken om in Frankrijk dertig maanden lang op de Solex huizen langs te gaan in een poging om de Fransen tot het geloof van de Heiligen der Laatste Dagen (mormonen) te bekeren. Dat geloof kent de verplichting tot het doen van missiewerk buiten de grenzen van Amerika. Hij en zijn medemissionarissen dienden elkaar met regelmaat het sacrament van het water en brood toe.
Zo gauw hij terug was, trouwde Romney met Ann Davies die zich, na haar bekering tot het ware geloof, op advies van haar aanstaande schoonvader had ingeschreven aan de Brigham Young University in Utah, de tempel der wetenschap voor de mormonen.
Romney voegde zich bij haar en behaalde een graad in het Engels. Niet lang daarna verwierf hij een titel in de rechten en bedrijfskunde aan Harvard – de universiteit waar in die tijd ook de latere Republikeinse president George W. Bush studeerde.
Durfkapitaal
Romney’s eerste baan was bij de Boston Consulting Group, een bureau van managementconsultants. Drie jaar later verhuisde hij naar Bain & Company, een adviesbureau dat in vele landen actief is. Nadat hij zich daar had opgewerkt tot nummer twee, vroeg William W. Bain Junior, de oprichter van de zaak, Romney in 1984 om Bain Capital, een nieuwe loot aan de stam, te gaan leiden. Met durfkapitaal kocht Bain Capital slechtlopende bedrijven op, maakte ze weer gezond en verkocht ze dan met winst. Tenminste dat was de bedoeling.
Het proces van genezing ging dikwijls niet zonder een golf van gedwongen ontslagen. Bain investeerde ook in veelbelovende nieuwe bedrijven. Zo werd Staples, een fabrikant van kantoorbenodigdheden, een groot succes. Onder Romney’s leiding groeide de winst van Bain Capital met meer dan 50 procent per jaar. Romney werd beschouwd als een wonderdokter die een zieltogende patiënt er weer helemaal bovenop kon helpen. Investeren in tabak en vuurwapens deed hij uit principe niet.
Wonderdokter
Critici die hem als een massamoordenaar van banen bestempelen, houdt Romney altijd voor dat hij per saldo juist veel werk heeft geschapen. Hoewel dat niet makkelijk valt te berekenen, lijken de cijfers hem hier gelijk te geven.
Zo goed als het in de jaren tachtig van de vorige eeuw ging met Bain Capital, zo slecht verging het het moederbedrijf, dat in sneltreinvaart de afgrond naderde. William Bain riep Mitt Romney terug om een ommekeer te bewerkstelligen. Het enige wat Romney vroeg was een volledige vrijheid van handelen; geld had hij toen al genoeg. En ja, de wonderbaarlijke genezing lukte ook hier. In het eerste kwartaal van 1994 maakte het moederbedrijf zelfs meer winst dan ooit.
Zijn echtgenote Ann vond dat haar man niet mocht blijven klagen over de deplorabele toestand waarin Amerika verkeerde, zolang hij zelf op zijn handen bleef zitten. Zij ried hem dan ook aan om de politiek in te gaan.
Uitdagen Kennedy
Romney begon voortvarend. In 1994 daagde Romney Senator Edward Kennedy uit in een strijd om diens zetel. Kennedy was toen al vier keer herkozen.
Massachusetts is vanouds een vooruitstrevende staat, en Romney stond bekend als een conservatief en een mormoon. Een van zijn programmapunten was een belastingvoordeel voor werkgevers die bijstandklantjes in dienst namen. Romney kwam in de peilingen tot vlak bij Kennedy in de buurt, totdat die terugsloeg met lelijke verhalen uit de tijd dat zijn tegenstander Bain Capital leidde. Diens verweer was zwak. Toen Kennedy ook nog eens kwam met de beschuldiging dat zwarten tot voor kort in de mormoonse kerk geen priester mochten worden, was het pleit beslist. Met 41 procent tegen 58 procent van de stemmen zou Romney het onderspit delven.
Romney keerde terug aan het hoofd van Bain Capital. In de biografie The Real Romney van Michael Kranish en Scott Helman, twee journalisten van The Boston Globe, wordt verteld hoe Romney in 1996, toen Melissa Gay, de veertienjarige dochter van zijn partner, werd vermist, zijn bedrijf enkele dagen stillegde – dat kostte miljoenen dollars per dag – en al zijn medewerkers opdroeg om naar haar te zoeken. Bij deze zoektocht kwam hij voor het eerst aan de zelfkant van een grote stad terecht. De gruwelen hij daar aantrof, maakten grote indruk.
Olympische Spelen
In het jaar 2000 kreeg hij onverwacht een baan aangeboden uit een volstrekt andere hoek. Het comité dat de Olympische Winterspelen van 2002 in Salt Lake City (SLOC) organiseerde, verkeerde in grote moeilijkheden. Het werd verdacht van het omkopen van leden van het Internationaal Olympisch Comité om de Spelen maar naar de hoofdstad van ‘Mormonia’ te krijgen. Er waren grote schulden.
Gezocht werd naar een ridder op een wit paard die algemeen geliefd was en geschikt om de integriteit van de Spelen te herstellen. Daartoe werd Romney aangezocht. Die weigerde aanvankelijk omdat hij zijn vrouw wilde bijstaan bij haar multiple sclerose. Ann Romney vond juist dat hij die uitnodiging wel moest aannemen. En zo geschiedde.
‘Mitt is dol op catastrofes en noodtoestanden,’ zei zij tegen een journalist van The Boston Globe. ‘Hij zou er niet over piekeren om het te doen als het geen grote puinhoop was.’ Anderen waren van oordeel dat Romney toezegde omdat hij het schandaal als een smet op zijn religie beschouwde. Romney pakte de misstanden binnen het SLOC aan als het herstructureren van een noodlijdend bedrijf, zoals hij dat bij Bain Capital gewend was. Daardoor kregen potentiële donors weer vertrouwen in de onderneming en zetten zij de geldkraan weer open.
Gouverneurschap
Algemeen werd verwacht dat Romney, gesterkt door dit succes, een gooi zou doen naar een Senaatszetel voor de staat Utah. Maar nee, de redder van de Winterspelen had in 2002 zijn zinnen gezet op de gouverneurswoning van Massachusetts. Daarin werd hem aanvankelijk de voet dwarsgezet door de Democraten, die beweerden dat hij te lang in Utah had gewoond om nog voor het gouverneurschap in aanmerking te komen. Dat bezwaar werd weggewuifd door de kiesraad. Romney won de strijd met 50 procent tegen 45 procent voor zijn Democratische tegenstander Shannon O’Brien, een lokale politicus.
Als Republikeinse gouverneur in de meest liberale staat van Amerika verwijderde Romney zich op belangrijke punten, zoals door de staat gereguleerde gezondheidszorg, abortus en vuurwapenbezit, ver van de Republikeinse geloofsartikelen. Tien jaar later, tijdens zijn campagne voor het presidentschap, probeerde hij zo goed en zo kwaad als dat ging, weer afstand te nemen van zijn eigen ketterijen, die hem nu electoraal nadeel berokkenden. Gouverneur Romney was echter niet ‘ketters’ genoeg om achter het homohuwelijk te staan. Ondanks zijn verwoede pogingen om dit te verhinderen, legaliseerde het deelstaatparlement deze samenlevingsvorm.
Presidentskandidaat
Ook zijn poging om de doodstraf nieuw leven in te blazen liep op niets uit. Romney’s termijn liep in 2007 af. Zijn mededeling geen tweede ambtstermijn te begeren, wakkerde de speculatie aan dat hij zich in 2008 zou mengen in de strijd om het presidentschap. Dat deed hij ook.
Zijn mormoonse achtergrond bleek nauwelijks een negatieve rol te spelen. Maar hij eindigde in het Republikeinse kamp ver achter de uiteindelijke Republikeinse kandidaat, John McCain.
Nadat Romney op de opiniepagina van The New York Times had uiteengezet waarom hij erop tegen was dat Washington de auto-industrie van Detroit moest redden – een pikante stellingname voor een man met zijn achtergrond – stortte hij zich vier jaar later voor de tweede maal in de uitputtingsslag om het presidentschap. Daarbij maakte hij een grote zwenking naar rechts om zijn sterk in conservatieve richting opgeschoven partij niet verder te mishagen.
Ongebreideld vuurwapenbezit werd opeens weer okay, abortus een criminele handeling en de nieuwe wet op de ziektekostenverzekering deugde ook voor geen meter.
Mitt Romney heeft zeker een presidentiële statuur, maar lijkt vaak onaangedaan; zijn vrouw Ann moet voor de menselijke warmte zorgen. Een krant schreef dat de familiefoto van het echtpaar Romney met de vijf lachende zonen bijna lijkt op een parodie op het gelukkige Amerikaanse gezin.
Op 6 november blijkt wel wie het laatst lacht.