Weekblad

De beste specialisten - Onderzoek: De beste specialisten

woensdag 27 juni 2007 13:11

Waar moet u zijn voor de beste gynaecologen? In het Tilburgse TweeSteden Ziekenhuis, weten de informanten van Elsevier en onderzoeker Peter Lagendijk. Ga voor uw voet of enkel naar de Nijmeegse Sint Maartenskliniek. Dirksland heeft de beste chirurgen, Nieuwegein de beste cardiologen en Amstelland de topinternisten.

Vroeger ging de patiënt braaf met het verwijsbriefje van zijn huisarts in de hand naar 'de' specialist of 'het' ziekenhuis. Dat verandert. Een verstandige huisarts weet dat hij naar een goede specialist moet verwijzen, ook al werkt deze niet in het dichtstbijzijnde ziekenhuis, maar kilometers verderop in een andere stad. Want: niet alle specialisten zijn even goed. Patiënten weten dit ook, en willen steeds vaker worden verwezen naar die ene kei die raad weet met hun kwaal. Zij willen zelf kunnen beslissen.

De vraag is wel: hoe kies je die? Waar kan de patiënt het beste terecht voor zijn krakkemikkige enkel? De in orthopedie gespecialiseerde Sint Maartenskliniek in Nijmegen staat bij deskundigen in de zorg het best aangeschreven van heel Nederland. Dus is de gang naar Nijmegen aan te raden. Misschien loopt het niet zo'n vaart, en is voor een inwoner van Noord-Groningen een goed alternatief in de eigen regio voorhanden. Zoals het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen.

Samen met onderzoeker Peter Lagendijk brengt Elsevier in kaart welke ziekenhuizen landelijk gezien de beste maatschappen of vakgroepen in huis hebben voor een of meer van negentien onderzochte medische specialismen. Een maatschap is een groep van vrijgevestigde specialisten rond één discipline, verbonden aan één, soms meer dan één ziekenhuis. Een vakgroep bestaat doorgaans uit medisch specialisten in loondienst van een ziekenhuis, zoals bij universitaire centra.

Voor vijf grote specialismen is dit jaar voor het eerst ook uitgezocht waar patiënten terechtkunnen binnen de eigen regio (zie 'Nederland in 17 regio's: waar woont u?' op pagina 20). Die vijf specialismen zijn: algemene chirurgie, cardiologie, interne geneeskunde, gynaecologie en orthopedie. Zo kan iedereen een eerste antwoord krijgen op vragen als: waar kan ik in de buurt het beste terecht voor die enkel, een liesbreuk, voor een hartaandoening, problemen tijdens de zwangerschap, of voor darmklachten?

De uitverkiezing van 'De beste specialisten' is gebaseerd op een rondvraag onder deskundigen uit de gezondheidszorg. Dat wil zeggen, op een enquête onder huisartsen, specialisten, verpleegkundigen, managers en bestuurders van ziekenhuizen (zie 'Hoe zijn de resultaten berekend?' op pagina 18). Dat onderzoek maakt deel uit van de jaarlijkse enquête naar 'De beste ziekenhuizen', die dit najaar weer in Elsevier verschijnt.

Nationale winnaars
Twee ziekenhuizen staan met twee specialismen in de lijst van negentien landelijke winnaars (zie '19 specialismen: de nationale winnaars' op deze pagina). Dat is ten eerste het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, met geriatrie en gynaecologie/verloskunde. En ten tweede de Sint Maartenskliniek in Nijmegen, die landelijk het beste scoort met reumatologie en orthopedie. De winnaars bij de overige vijftien specialismen zijn verspreid over heel Nederland. Een compleet overzicht van de top-10 van alle negentien onderzochte specialismen is te vinden op www.elsevier.nl/bestespecialisten.

De negentien winnaars zijn geen toevalstreffers, de meeste scoren al enkele jaren opvallend hoog bij de zoektocht van Elsevier en Peter Lagendijk naar maatschappen die goed werk leveren volgens hun collega's. Al sinds 2003 staat bijvoorbeeld de maatschap cardiologie van het Sint Antonius in Nieuwegein bovenaan. Maar toen werden nog niet alle negentien specialismen beoordeeld. Sinds 2005 staan onafgebroken aan de top: het Van Weel-Bethesda Ziekenhuis in het Zuid-Hollandse Dirksland voor algemene chirurgie, het Sint Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg met neurochirurgie, de Sint Maartenskliniek met orthopedie, het IJsselland Ziekenhuis in Capelle aan den IJssel met maag-, darm- en leverziekten (gastro-enterologie) en het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam met oncologie, de behandeling van kanker.

Inmiddels twee jaar bij de ziekenhuizen met de beste specialismen in huis horen het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg met gynaecologie dan wel verloskunde, en geriatrie, het Amstelland Ziekenhuis te Amstelveen met interne geneeskunde, het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda met keel-, neus- en oorheelkunde, het Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk met plastische chirurgie en de Sint Maartenskliniek met reumatologie.

Nieuwe winnaars zijn de anesthesiologen van het ziekenhuis Bernhoven in Oss, de kindergeneeskundigen van het Beatrix Ziekenhuis te Gorinchem, de longartsen van het Delfzicht Ziekenhuis in Delfzijl, de radiologen van het Haaglanden Ziekenhuis (vestiging Westeinde) en de urologen van het Sint Lucas Ziekenhuis in Winschoten.

Voorwaarde voor opname in de topregionen is dat een ziekenhuis van de geraadpleegde deskundigen minstens twee jaar een pluim heeft gekregen. Dat wil zeggen, dat meer dan de helft van hen al twee jaar de maatschap of vakgroep goed noemt.

Medisch deskundig
Wat zijn de criteria volgens welke de ene maatschap of vakgroep van specialisten beter is dan de andere? De deskundigen is gevraagd aan te geven welke specialismen in aan hen bekende ziekenhuizen zich positief onderscheiden naar medische deskundigheid, maar ook naar professionele praktijkvoering.

Medische deskundigheid, dat zal niet verbazen, is wat alle specialisten en huisartsen op de eerste plaats zetten bij de beoordeling van een maatschap. Dat bleek vorig jaar al uit een extra rondvraag door Elsevier/Lagendijk. Op de tweede plaats komt 'begrip voor de patiënt', gevolgd door oog voor medische vernieuwingen en een goede samenwerking met de huisarts, bijvoorbeeld door goed te overleggen over het ziektebeeld van een patiënt of tijdig ontslagbrieven te sturen.

Het voorkomen van onnodige medische handelingen staat ook hoog op het lijstje. Verder moeten de specialisten bereid en in staat zijn om elkaar zonodig te corrigeren, vol inzet en op niveau te werken. Interessant is het belang dat wordt gehecht aan de kwaliteit van de leermeesters van de 'maten'. Tot slot hechten de huisartsen en specialisten natuurlijk aan een degelijke organisatie en adequate taakverdeling binnen de maatschap. Al met al een flinke rij eisen.

De wil om ambachtelijk uit te blinken, de primaire aandacht voor de patiënt in een goed lopende organisatie – daarom gaat het. Dat blijkt uit gesprekken die Elsevier voerde met de landelijke winnaars bij vijf maatschappen en vakgroepen.

Opvallend vaak vinden goede specialisten dat ze 'op de schouders van hun voorgangers' staan. Maar er is meer. Zo tekent een groot aantal (bijna-) gepromoveerden binnen deze maatschappen het ambitieniveau. Want ook in 'gewone', niet-academische ziekenhuizen wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan en gepubliceerd in toonaangevende medische vakbladen. Op dit gebied steken de cardiologen van het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein er met kop en schouders bovenuit. Naast de twaalf gespecialiseerde hartdeskundigen hebben zij ook evenveel researchers in dienst. En de in orthopedie gespecialiseerde Sint Maartenskliniek te Nijmegen kan er eveneens wat van met vier researchers, als ondersteuning voor de eigen orthopedisch specialisten.

Een goede organisatie is evenzeer een voorwaarde voor erkende topprestaties. Opnieuw lopen de Nieuwegeinse cardiologen daarbij voorop. Zij hebben een eigen maatschapmanager in dienst die samen met het dagelijks bestuur van de maatschap als het ware een klein en opvallend efficiënt bedrijf leidt. Effciency kan ook op een andere manier worden ingevuld: zo hebben de internisten in het Amstelveense Amstelland Ziekenhuis ieder een eigen secretaresse. Een voordeel, want ook die kent de patiënten goed.

Daar komt als kenmerk bij dat de uitblinkende specialisten vaak een goed netwerk bijhouden – met de huisartsen in de buurt, met hun collega's in belendende grote ziekenhuizen, dan wel een academisch ziekenhuis op reisafstand. Opmerkelijk is de nauwe samenwerking tussen de internisten van het Amstelland Ziekenhuis in Amstelveen en onder anderen de oncologen van het medisch centrum van de Vrije Universiteit. Ze zijn door een sneltramlijn met elkaar verbonden (nummer 51). Goed georganiseerd, je zou zelfs kunnen spreken van suburbanisering van topzorg. De diagnose gebeurt in het Amstelland, de dure behandeling in het VUmc.

Een ontwikkeling die kennelijk de kwaliteit bevordert, is te signaleren in Tilburg waar de gynaecologen de meerwaarde halen uit een goede samenwerking onderling, binnen het ziekenhuis, maar ook met het Sint Elisabeth Ziekenhuis aldaar. Zo werken de cardiologen in Nieuwegein nauw samen met hun collega's 'langs de A2-as' in het Catharina Ziekenhuis te Eindhoven, waarmee ze binnenkort één maatschap willen vormen.

Voor de patiënt zijn al die ontwikkelingen moeilijk te volgen. Des te belangrijker is het dat die patiënt goed advies krijgt waar hij in zijn eigen buurt terecht kan voor de best mogelijke geneeskundige hulp, want daar gaat het in eerste instantie om. Bij ongevallen en acute ziekte heeft die patiënt gewoonlijk weinig in te brengen, voor niet-acute, of zoals dat in jargon heet: 'planbare' zorg, geldt wel degelijk dat er iets te kiezen valt.

Daarom brengt Elsevier in kaart waar Nederlanders in de eigen regio het beste terechtkunnen voor de vijf grote specialismen. Voor algemene chirurgie, cardiologie, interne geneeskunde, gynaecologie en orthopedie. Daartoe is het land verdeeld in zeventien regio's. Die indeling is gebaseerd op de keuzes die patiënten maken als ze naar een ziekenhuis moeten (zie 'Nederland in 17 regio's: waar woont u?' op deze pagina).

Op de volgende pagina's is te vinden hoe deskundigen oordelen over specialisten in uw regio. Het gaat niet om individuele artsen, maar om de maatschap zoals die functioneert in het ziekenhuis. Het gaat ook niet om meetbare medische prestaties, maar om een oordeel over de reputatie op grond van eigen ervaringen van deskundigen en wat zij weten van de patiënt.

Kaders bij artikel:

19 SPECIALISMEN: DE NATIONALE WINNAARS

Algemene chirurgie Dirksland, Van Weel-Bethesda Ziekenhuis

Anesthesie Oss, Ziekenhuis Bernhoven

Cardiologie Nieuwegein, Sint Antonius Ziekenhuis

Geriatrie Tilburg, TweeSteden Ziekenhuis

Gynaecologie / verloskunde Tilburg, TweeSteden Ziekenhuis

Interne geneeskunde Amstelveen, Amstelland Ziekenhuis

Kindergeneeskunde Gorinchem, Beatrixziekenhuis

Kno-heelkunde Gouda, Groene Hart Ziekenhuis

Longziekten Delfzijl, Delfzicht Ziekenhuis

Maag-, darm-, leverziekten Capelle aan den IJssel, IJsselland Ziekenhuis

Neurochirurgie Tilburg, Sint Elisabeth Ziekenhuis

Neurologie Terneuzen, Ziekenhuis Zeeuws-Vlaanderen (ZorgSaam)

Oncologie (kanker) Amsterdam, Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis

Oogheelkunde Rotterdam, Oogziekenhuis

Orthopedie Nijmegen, Sint Maartenskliniek

Plastische chirurgie Beverwijk, Rode Kruis Ziekenhuis

Radiologie Den Haag, MC Haaglanden/Westeinde

Reumatologie Nijmegen, Sint Maartenskliniek

Urologie Winschoten, Sint Lucas Ziekenhuis

HOE ZIJN DE RESULTATEN BEREKEND?
Welke specialismen aan welke ziekenhuizen vallen op door een hoge medische kwaliteit en goede praktijkvoering? Onderzoeker Peter Lagendijk vroeg voor Elsevier deskundigen uit de zorg 19 specialismen in Nederlandse ziekenhuizen te beoordelen.

Huisartsen, specialisten, verpleegkundigen, managers en bestuurders van ziekenhuizen gaven in een enquête aan welke maatschappen in aanmerking komen voor een 'compliment' vanwege de prestaties. De deskundigen konden een oordeel uitspreken over maximaal vier aan hen bekende ziekenhuizen. De vraagstelling was evenals in 2006 gekoppeld aan het onderzoek van Elsevier en Peter Lagendijk naar 'De beste ziekenhuizen'. De resultaten daarvan verschijnen later in het jaar.

Het onderzoek naar 'De beste specialisten' levert allereerst een nationale ranglijst op (zie pagina 17) met voor elk van de 19 onderzochte specialismen het ziekenhuis dat de hoogste waardering krijgt. De complete top-10 per specialisme is te vinden op: www.elsevier.nl/bestespecialisten.

Voor vijf specialismen waar veel patiënten terechtkomen – algemene chirurgie, cardiologie, interne geneeskunde, gynaecologie en orthopedie – was de respons hoog genoeg om per regio het beste ziekenhuis aan te wijzen. Nederland is daartoe verdeeld in 17 regio's waarbinnen patiënten doorgaans een ziekenhuis kiezen of worden doorverwezen (zie 'Nederland in 17 regio's: waar woont u?' op pagina 20). Zo vindt iedere Nederlander per specialisme in eigen regio het beste ziekenhuis.

De ranglijsten zijn gebaseerd op het percentage ondervraagden – de 'informanten' – dat per ziekenhuis voor een specialisme/maatschap een compliment uitdeelt. Om de kans op toevalligheden in de uitslag te verkleinen, zijn per ziekenhuis de resultaten over 2006 en 2007 samengenomen.

Dit jaar vulden ruim 1.600 deskundigen de enquête in, een respons van 21 procent. Dat is iets meer dan vorig jaar.

Het onderzoek is ontworpen en begeleid door onderzoeker en beleidsadviseur Peter Lagendijk. DataDesk te Bunnik verwerkte de data. Elsevier is verantwoordelijk voor de interpretatie en redactionele verwerking.

NEDERLAND IN 17 REGIO'S : WAAR WOONT U?
Welk ziekenhuis in uw regio heeft de beste specialisten in huis? Bepaal zelf in welke regio u woont, en zoek het bijbehorende nummer op de kaart. Hieronder staan de namen van 17 regio's waarin Nederland is verdeeld. Het zijn de regio's waarbinnen patiënten doorgaans hun ziekenhuis kiezen. Op de volgende pagina's zijn per regio de beste ziekenhuizen te vinden voor vijf grote specialismen: algemene chirurgie, cardiologie, interne geneeskunde, gynaecologie/ verloskunde en orthopedie.