Syp Wynia

woensdag 8 augustus 2007 18:04

Volgende maand zullen de meeste dagbladen weer braaf publiceren dat het Koninklijk Huis de Nederlanders een handvol miljoenen per jaar kost. Dat komt doordat de Miljoenennota traditiegetrouw alleen de salarissen en de directe personeelskosten en onkosten van – op dit moment – koningin Beatrix, prins Willem-Alexander en prinses Máxima opsomt. Dit jaar komen die op een kleine 6 miljoen euro uit, volgend jaar zal het ruim 6 miljoen euro zijn.

Maar daarmee zijn de kosten van de monarchie natuurlijk niet compleet. Als alle kosten die bij verschillende ministeries zijn ondergebracht, worden opgeteld, dan bedragen de kosten dit jaar al 100 miljoen euro en volgend jaar zal dat weer meer zijn. Bij die kosten gaat het om paleizen en andere gebouwen, om beveiliging en ander personeel, om vliegtuigen, paarden en auto's en om staatsbezoeken en hofvoorlichting en andere ambtelijke ondersteuning. Dat getal is inmiddels niet meer omstreden, al werden de totale kosten van de monarchie lange tijd uit het zicht gehouden.

Maar op de keper beschouwd zijn we er nog niet met die 100 miljoen euro per jaar. Want de Koningin, Willem-Alexander en Máxima genieten ook nog een reeks belastingvrijstellingen die gewone Nederlanders moeten missen. Dat zijn in feite ook bijdragen van de Nederlanders aan de monarchie.

Ten eerste hoeven de drie over hun 'honorarium' geen loon- en inkomstenbelasting te betalen. De drie hoeven ook geen vermogensbelasting te betalen over die onderdelen van het vermogen die 'dienstbaar' zijn aan de uitoefening van hun functie (over de rest wel). Verder hoeven koningin Beatrix en prins Willem-Alexander geen successiebelasting te betalen, bijvoorbeeld over wat Beatrix van haar ouders Juliana en Bernhard heeft geërfd. Als het klopt wat prins Bernhard in 2003 tegen het Amerikaanse blad Forbes zei, namelijk dat het familievermogen om en nabij de 250 miljoen dollar lag, dan kan dit particuliere voordeel bij overlijdenssituaties nog aardig in de papieren lopen.

Dit soort zaken zijn door de econoom Harry van Dalen nog eens op een rijtje gezet in het pas verschenen Jaarboek Overheidsfinanciën 2007, met de bedoeling om eens na te gaan of de kosten van de monarchie ook de moeite waard zijn. Koningin Beatrix blijkt betrekkelijk goedkoop. Haar voorgangers, vooral de Willem-koningen uit de negentiende eeuw en ook koningin Wilhelmina, slurpten verhoudingsgewijs aanzienlijk meer op. In het buitenland zijn de uitkeringen aan leden van een koninklijk huis ook vaak royaler dan in Nederland.

Tot zo ver niks aan de hand. Maar dan gaat Van Dalen bekijken wat de monarchie het land oplevert, zowel in kwaliteit van overheid en democratie als in de groei van de economie. Hij maakt daarbij gebruik van gegevens van de Wereldbank en komt tot de slotsom dat landen met een monarchie wereldwijd democratischer, stabieler en minder corrupt zijn dan landen zonder monarchie. Die landen worden beter geregeerd en kennen een effectievere overheid. Dat geldt in zijn berekening ook voor landen met een monarchie binnen de groep van 27 landen van de Europese Unie, vergeleken met de EU-landen die geen monarchie hebben.

Vervolgens keek Van Dalen naar de gemiddelde economische groei in landen met een monarchie. Hij schat dat 0,8 tot 1 procentpunt van de economische groei in die landen te danken is aan de aanwezigheid van die monarchie. Voor Nederland komt hij tot de slotsom dat de baten van het koningshuis in Nederland vorig jaar op 4,2 tot 5,4 miljard euro uitkwamen. Anders gezegd: voor de meer dan 100 miljoen euro aan belastinggeld voor het koningshuis kwam bijna het vijftigvoudige terug aan extra economische groei.

Dat zou allemaal zo kunnen zijn, maar zeker is het allerminst. De monarchieën in de wereld zijn voor het overgrote deel (Noord-)Europese landen of landen die deel uitmaken van het Britse Gemenebest (Canada en Australië bijvoorbeeld) en als zodanig de Britse koningin formeel als staatshoofd hebben. Het is zeer aannemelijk dat die landen het vaak ook zonder koning of koningin beter doen dan arme en totalitaire landen of landen die net onder het communistische juk vandaan komen. Het is zelfs denkbaar dat landen met een monarchie per saldo schade ondervinden van het hebben van die monarchie, maar dat ze het relatief zo goed doen dat ze die monarchie op de koop toe kunnen nemen. Het is maar net wat je als oorzaak of als gevolg aanneemt.

Door Syp Wynia