Kabinetsreactie Irak: Adviseur missies naast Verhagen

dinsdag 9 februari 2010 13:46

Het kabinet stelt een volkenrechtelijk adviseur aan op het ministerie van Buitenlandse Zaken die moet beoordelen of de steun voor militaire missies voldoet aan het volkenrechtelijk mandaat. Dat is een van de belangrijkste lessen die het kabinet trekt uit het Irak-rapport van de commissie-Davids.

Er was veel onenigheid tussen het CDA en de PvdA over de reactie op het rapport

Dat blijkt dinsdag uit de kabinetsreactie op het Irakrapport van de commissie-Davids.

De speciale adviseur over het volkenrechtelijk mandaat lijkt een nederlaag voor CDA-minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen.

Mandaat
Het kabinet stemt in met de conclusie van de commissie-Davids dat er geen voldoende volkenrechtelijk mandaat was die de inval in Irak rechtvaardigde. ‘In het licht van deze ontwikkelingen en met de kennis van nu aanvaardt het kabinet dat voor een dergelijk optreden een adequater volkenrechtelijk mandaat nodig zou zijn geweest.’

Het kabinet erkent ook dat de Tweede Kamer beter had moeten worden geïnformeerd in de aanloop naar de Amerikaanse inval in Irak. Het kabinet had het parlement duidelijker moeten aangeven wat de reden was om de inval in Irak te steunen.

Informatievoorziening
Terugkijkend meent het kabinet dat ‘het beter was geweest wanneer de communicatie met de Kamer meer inzicht had geboden in enerzijds de beschikbare informatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en van de wapeninspecteurs en anderzijds in de vertaling daarvan’.

De Amerikanen vroegen Nederland in de maanden voor de inval ook om aanvullende bijdragen. Het kabinet vindt nog steeds dat, hoewel er ‘geen rechtsplicht’ bestond om dat aan de Kamer te melden, het wel ‘van wijsheid getuigd’ had als het vertrouwelijk aan de Kamer was gemeld.

Botsing PvdA en CDA
Het Irak-rapport over de Nederlandse steun aan de Amerikaanse inval in Irak in maart 2003 leidde na verschijning tot flinke onenigheid tussen vooral CDA en PvdA. De afgelopen weken spraken de meest betrokken bewindslieden al veelvuldig over de kabinetsreactie op het rapport-Davids.

De PvdA wil met terugwerkende kracht het idee wekken dat de partij altijd tegen de inval in Irak was, zei historicus Cees Fasseur gisteravond tijdens een lezing. De partij was volgens Fasseur echter een stuk minder kritisch over politieke steun voor de inval dan de PvdA nu wil doen geloven.

Lessen geleerd
In de brief van dinsdag schrijft het kabinet dat het de beschrijving van de feitelijke gang van zaken door Davids accepteert. De bewindslieden hebben acht lessen geleerd uit het rapport.

Zo wordt gesteld dat informatie van buitenlandse inlichtingendiensten niet meer rechtstreeks naar ministeries mag gaan, zonder dat de Nederlandse inlichtingendiensten AIVD en MIVD ernaar hebben gekeken. Dat gebeurde bijvoorbeeld toen premier Jan Peter Balkenende een zogenoemde 'for your eyes only' brief van de Britse premier Tony Blair kreeg. De AIVD en MIVD werden daar buiten gehouden.

Een andere les is dat ambtenaren nooit meer notities met afwijkende meningen voor hun minister mogen achterhouden. Dat gebeurde toen de toenmalige ambtelijke top op Buitenlandse Zaken een kritisch stuk voor minister Jaap de Hoop Scheffer achterhield. Nog een andere les is dat er een aparte volkenrechtelijk adviseur komt op het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Door Arne Hankel