Über-Europeaan parlementsvoorzitter

dinsdag 17 januari 2012 11:17

Schulz is geboren en getogen bij Aken

Als Martin Schulz (56) in het Europees Parlement het woord voert, is het altijd even schrikken. De harde stem in het Duits, zijn gesticuleren, de gebiedende toon - het went maar niet. Net als zijn adoratie voor de Europese Unie.

Wie twijfelt aan de zegeningen ervan, kan rekenen op een boze blik of wegwerpgebaar, of wordt uitgescholden. Europa staat voor hem gelijk aan het voorkomen van oorlog en daarmee valt niet te marchanderen.

De Duitse europarlementariër kreeg wereldwijde aandacht doordat de Italiaanse premier Silvio Berlusconi hem in 2003 vergeleek met een kampbeul. Een uitspraak die ontzetting wekte, niet in de laatste plaats in Duitsland. Berlusconi was toen al een aartsvijand van Schulz. Die had met de Italiaan gestreden toen deze zelf, van 1999 tot 2001, in het europarlement vertoefde. Maar sinds het beroemde incident is Berlusconi de lievelingsvijand van Schulz en kan niemand meer om de Duitser heen.

Een jaar later verwierf Schulz het fractievoorzitterschap van de socialisten in het Parlement. In 2009 werd hij herkozen, wat in die fractie nooit was voorgekomen. Nu volgt hij de Pool Jerzy Buzek op als voorzitter van het Europees Parlement.

Boekhandelaar
Martin Schulz is geboren en getogen bij Aken, vlak bij het drielandenpunt in het Duitse mijnbouwgebied. Zijn vader was in de Tweede Wereldoorlog als soldaat naar Leningrad aan het gevreesde oostfront gestuurd. Schulz junior werd erdoor gevormd.

Hij werkte zich op van boekhandelaar tot burgemeester en politiek leider in Europa. Schulz is belezen, een fan van de schrijver Georges Simenon en van voetbalclub 1. FC Köln.

‘Mijn huis ligt hemelsbreed 400 meter van de Nederlandse grens, 7 kilometer van de Belgische grens en mijn vader is vlak bij de Franse grens geboren,’ verklaarde Schulz in 2004 in de Bonner krant General-Anzeiger zijn engagement met Europa. Hij wijdde er zijn leven aan, verstaat Nederlands en spreekt Engels en Frans - wat voor een Duitser ongewoon is.

Mon ami
Nicolas Sarkozy speldde hem in Parijs de onderscheiding Officier van het Franse Erelegioen op. De Franse president merkte geamuseerd op dat ‘mon ami Martin’ - mijn vriend Martin - uit een CDU-familie komt, de christen-democratische partij die dichter bij Sarkozy staat dan de socialisten.

‘Martin is een echte socialist, geen sociaal-democraat. Hij is een politicus die praat over klasseverschillen, over de arbeider en over de verdeling van werk en armoede. Hij groeide op in het mijnbouwgebied, waar hard werken, klassetegenstellingen en later werkloosheid heersten. Die achtergrond draagt hij mee en vanuit dat perspectief beziet hij de wereld,’ legde PvdA-europarlementariër Judith Merkies Schulz uit in 2010 in Elsevier.

Nationalisme
De koers van Schulz is navenant. Van het ‘Derde weg-socialisme’, als een politieke middenweg tussen kapitalisme en socialisme, moet hij weinig hebben. Onder Schulz’ leiding kleedde het Europees Parlement de dienstenrichtlijn van voormalig eurocommissaris Frits Bolkestein uit. ‘We zijn voor een vrij verkeer van diensten, maar niet voor een vrij verkeer van sociale dumping,’ zei Schulz.

Het leidde ertoe dat de dienstensector in Europa nog grotendeels een nationale zaak is. En dat terwijl Schulz normaal gesproken een hekel heeft aan alles wat riekt naar nationalisme. Zo ziet hij eurosceptici als nationalisten.

In 2004 was Schulz een van de leiders van de revolte tegen de komst van Rocco Buttiglione naar Brussel. De Italiaanse minister van Europese Zaken werd door het Parlement ongeschikt bevonden als eurocommissaris voor Justitie, vanwege zijn visie op homo’s en vrouwen. Zijn conservatisme zinde Schulz en de zijnen niet. De in het Parlement altijd heiligverklaarde tolerantie gold even niet voor deze Italiaan.

Casinokapitalisme
In zijn toespraken hekelt Schulz het ‘neoliberalisme’, het ‘casinokapitalisme aan de tafel van de armen’ en klaagt hij dat Europa ‘dood wordt gedereguleerd’. In de financiële crisis, die blootlegde hoe slecht de financiële sector was gecontroleerd, zag Schulz zijn gelijk bevestigd. Toch verloren de socialisten bij de Europese verkiezingen in 2009 fors.

Schulz trekt zich er niets van aan. Als het aan hem ligt, gaat de Unie ook op sociaal gebied wetten aan de 27 lidstaten opleggen. In alle landen moet een minimumloon komen, wat zelfs in zijn eigen Duitsland nog niet zo is.

Toch is het niet de inhoud van zijn politieke boodschap die de zaal soms doet huiveren. Het is Schulz’ stijl. De mix van agressie en de Duitse taal. Ook in eigen land is wel gesignaleerd dat hij het clichébeeld van de grimmige humorloze Duitser bevestigt.

‘Hij is een scherp waarnemer en een messcherp debater,’ zegt Matthias Groote, SPD-europarlementariër uit de grensstreek bij Groningen. ‘In onze fractie wordt onder Martins leiding echt gedebatteerd. Ik vind het positief dat hij er niet omheen draait, maar de zaken benoemt. Hij zegt waar het op staat en is niet het type van de politiek van "diplomaten onder elkaar". En als hij vindt dat een grens wordt overschreden, zegt hij er iets van. Zo gauw iets riekt naar nationaal-socialisme vecht hij dat onmiddellijk aan. De verachting voor het bruine verleden zit diep.’

Morele chantage
De eurokritische partijen moeten het bij Schulz ontgelden. ‘Hij redeneert dat alles wat Europa doet, per definitie goed is. En wie kritiek heeft, heeft de Tweede Wereldoorlog niet goed begrepen,’ zei René Cuperus, medewerker van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijke bureau van de PvdA, in 2010 tegen Elsevier. ‘Het is een soort morele chantage die je in het hele europarlement ziet, maar waarvan Schulz de representant is. Het is een circuit van über-Europeanen.’

Cuperus, die zelf in 2009 naast een parlementszetel greep, weet nog goed hoe Schulz in 2008 in Praag de Europese socialistische partij toesprak. ‘De Nederlandse delegatie was geschokt over hoe hij dat deed. Hij heeft een enorm probleem met stijl en lichaamstaal. Hij doorbreekt het stilzwijgende taboe op snoeihard en agressief spreken in het Duits voor een buitenlands publiek. Dat heftig oreren in het Duits herinnert ons aan films uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Niemand zegt hem kennelijk dat hij eens wat rustiger moet zijn. De tragische ironie is dat hij oproept wat hij wil bestrijden, namelijk een clichébeeld van de verkeerde Duitser.’

Geert Wilders
In een debat over het begrotingsconflict tussen het Europees Parlement en de Europese lidstaten haalde Schulz uit naar de Nederlandse regering. Die zou niet door VVD-premier Mark Rutte worden geleid, maar door Geert Wilders en zijn PVV. Schulz had vernomen dat die partij geen leden heeft, behalve Wilders zelf. ‘Waarom zijn die andere fractieleden geen lid?’ riep hij uit. ‘Omdat ze hun haar niet hebben geverfd?’

In het Europees Parlement maken de eurosceptici intussen dezelfde wegwerpgebaren naar Schulz als hij naar hen. Zulk gedrag kan een parlementsvoorzitter zich niet veroorloven. Het is de vraag of Schulz zijn emoties kan intomen.

Carla Joosten