Prinsjesdag: rookgordijn voor eigen nalatigheid

Nederland kent sinds jaar en dag een race om gegevens uit de Miljoenennota en de economische voorspellingen voor volgend jaar te publiceren. Het is een merkwaardig fenomeen. Vrijwel altijd is alles al eerder gelekt. Meestal door het kabinet.

Door Syp Wynia

Prinsjesdag brengt zelden nog iets nieuws

Prinsjesdag is niet zozeer een feest voor de democratie, als wel een feest voor het zittende kabinet. Op Prinsjesdag kan het kabinet immers al zijn plannen naar buiten brengen, waarna de media daar braaf kond van doen.

Prinsjesdag is dus in de eerste plaats een public relations-operatie van jewelste. Het kabinet hoeft geen advertenties te plaatsen of huis-aan-huis folders te verspreiden, dat werk nemen de media geheel en al gratis voor hun rekening.

Steeds slimmer
Achtereenvolgende kabinetten zijn steeds slimmer geworden om alles wat ze doen en vinden al in de aanloop naar Prinsjesdag te laten lekken. Zo kan de pr-operatie die Prinsjesdag is nog eens extra worden opgerekt.

In de praktijk is er op Prinsjesdag zelf dan ook zelden wat nieuws te melden. Alles is al bekend, maar wordt toch weer, vaak voor de zoveelste keer, als nieuws gepresenteerd.
 
Kijk naar Prinsjesdag van dit jaar. Het is al sinds 25 maart, toen de coalitie na moeizaam overleg het regeerakkoord veranderde, bekend dat er grote gaten in de begroting zouden vallen, maar dat het kabinet daar in deze regeerperiode zelf nauwelijks iets aan zou doen. De schatkistcrisis zou worden overgelaten aan volgende kabinetten.

Nalatigheid
Dat is nog steeds het belangrijkste nieuws van Prinsjesdag, zij het dat dit nieuws al bijna een half jaar oud is. Het kabinet komt er alleen mee weg door een nieuwe draai aan de eigen nalatigheid te geven. Balkenende, Bos en Rouvoet gaan namelijk plannen maken over hoe volgende kabinetten hun nalatenschap zouden kunnen opruimen.

Het klinkt net alsof dat daadkracht is. Knap gedaan, maar in feite is het niets anders dan een rookgordijn voor de eigen nalatigheid.
 
Natte vinger
Nog zoiets. Er wordt in Nederland, meer dan in enig ander beschaafd land, altijd vreselijk veel waarde gehecht aan wat het Centraal Planbureau voorspelt over de economie, de staatsschuld en de koopkracht.

Nu doen die economen ongetwijfeld vreselijk hun best, maar het blijft vaak een natte vinger. Zo voorspelde het CPB op Prinsjesdag vorig jaar dat de economie dit jaar 1,25 procent zou groeien. Zoals het er nu naar uitziet wordt de Nederlandse economie dit jaar echter bijna 5 procent kleiner, in plaats van groter. Dat is een verschil van ongeveer 36 miljard euro. Zo zien we maar weer hoe betrekkelijk deze voorspellingen zijn. Toch gelden ze op moment van publicatie al bijna als werkelijkheid.
 
Schroefjes
Vijf weken geleden lekten de eerste voorspellingen voor volgend jaar uit – en vice-premier Wouter Bos reageerde er ook meteen op, wat illustreert dat van een echt lek eigenlijk geen sprake was. Eind augustus draaide het CPB nog een keer een beetje aan de schroefjes, wat ook meteen weer uitlekte. En op 1 september kwam het CPB zelfs met een boek (‘De Grote Recessie’) waar alles eigenlijk al in stond wat nu op Prinsjesdag nog eens als nieuws gepresenteerd wordt.
 
De jacht op de Miljoenennota en de economische voorspellingen is dus aardige folklore, maar dat wil niet zeggen dat er ook echt veel nieuws te halen valt. Alles is al bekend: gewoon bekend gemaakt – zoals het prijzige, oplopende aantal asielzoekers – of van kabinetswege gelekt.

En vergeet nooit dat Prinsjesdag in de eerste plaats een grote reclameactie is voor het zittende kabinet.