Radiodebat: Balkenende is nog lang niet weg

Balkenende maakte in het radiodebat een losse, strijdvaardige indruk. De CDA-leider zette de aanval in op Cohen, die vervolgens opnieuw een onderdeel uit het PvdA-programma – eigen risico in de gezondheidszorg naar rato van het inkomen – in de prullenbak wierp. Balkenende bewijst daarmee: hij is nog lang niet weg

Door Eric Vrijsen

Cohen doorstond het radiodebat redelijk, maar schrijf Balkenende ook niet af

PvdA-lijsttrekker Job Cohen heeft het eerste verkiezingsdebat – vrijdagmiddag op Radio 1 – redelijk doorstaan. De PvdA-leider kwam twee keer in problemen.

Eerst nadat VVD-voorman Mark Rutte hem keihard aanpakte op zijn houding tegenover allochtone jongeren die de Amsterdamse Diamantbuurt onveilig maakten. Rutte verweet Cohen dat hij destijds éérst de ouders van een gedode Marokkaanse jeugdcrimineel bezocht en daarna pas diens slachtoffer: een gewonde politieman.

Politie
Cohen bromde iets over voormalig politiecommissaris Joop van Riessen, die hoewel 'lid van de VVD' toch had beloofd had 'op Cohen te stemmen'. Dat was niet zo'n sterke verdediging. Conclusie: zijn verleden als burgemeester van Amsterdam vormt een handicap voor de premier-kandidaat voor de PvdA.

CDA-leider Jan Peter Balkenende wordt door de (linkse) pers weggeschreven op basis van de huidige peilingen. Maar zeker een derde deel van de kiezers heeft nog geen keuze gemaakt en zweeft nog tussen de partijen. Balkenende heeft daar in 2002, 2003 en 2006 op het laatste moment zijn voordeel mee kunnen doen. Mogelijk kan hij het kunstje herhalen. Hij is nog lang niet weg, ook al loopt hij fors achter in de peilingen.

Strijdvaardig
Balkenende maakte in het radiodebat een losse, strijdvaardige indruk. Donderdagavond bij Knevel en Van den Brink legde hij  het verwijt van gebrekkig leiderschap al naast zich neer. Maar hij deed het nog niet scherp genoeg. Dat kan beter. In 2002 liet de LPF het kabinet Balkenende I sneuvelen. In 2006 gingen de kabinetten Balkenende II en III ter ziele door D66 en Rita Verdonk. In februari 2010 blies de PvdA Balkenende IV op. Is dat Balkenende te verwijten?

‘Ach, mijnheer de debat-presentator, ik kreeg een keer teveel cola met whiskey en de volgende dag had ik hoofdpijn; naderhand kreeg ik teveel cola met rum en opnieuw had ik ’s anderendaags een kater; op een volgend feestje zetten ze me cola met gin voor en, jawel, in mijn hoofd begon het weer te hameren; tenslotte gaven ze me cola met cognac en ook daarna had ik er flink last van. Denkt u nou werkelijk dat ik dronken word van cola?’

Balkenende is nog niet ontspannen genoeg om zich zulke grappen te veroorloven, maar tijdens het radiodebat groeide hij in zijn rol.

Aanval op Cohen
De CDA-leider zette de aanval in op Cohen, die vervolgens opnieuw een onderdeel uit het PvdA-programma – eigen risico in de gezondheidszorg naar rato van het inkomen – in de prullenbak wierp. Balkenende hield hem voor dat mensen uit de middenklasse dit 200 tot 600 euro per jaar kan kosten. Cohen boog en dat is dus al voor de tweede keer deze week dat het het PvdA-programma wordt bijgesteld. De geloofwaardig van Cohen lijdt hieronder. 

De cruciale vraag in de CDA-campagne is of Balkenende op deze tour moet doorgaan. In feite zijn CDA en VVD behoorlijk aardig voor elkaar. Rutte en Balkenende vinden elkaar in gezamenlijke aanvallen op de PvdA. Cohen is daar overduidelijk niet tegen bestand, waardoor de PvdA terugvalt in de peilingen. De VVD groeit. Maar het CDA blijft achter.

Nachtmerrie
De nachtmerrie van Balkenende moet zijn dat hij op deze manier een derde paarse kabinet bewerkstelligt. De VVD gaat ervan door met de winst en sluit vervolgens een coalitie met PvdA en D66. Dan komt het CDA in de oppositie en kan Balkenende opstappen als partijleider. Balkenende moet dus snel de confrontatie aangaan met Rutte.

Vooralsnog laat hij dat over aan zijn CDA-compaan Maxime Verhagen, die de komende week de VVD te lijf zal gaan.  Balkenende liet vrijdagmiddag echter een voorproefje zien. Hij zei dat het aantasten van de hypotheekrenteaftrek een breekpunt zal zijn voor het CDA. In feite betekende dat: wij regeren niet met de PvdA. Wilde de VVD hem hierin volgen?

Aarzeling Rutte
Mark Rutte begon te aarzelen. Hij sloot een kabinet met de PvdA niet uit, terwijl de VVD juist van de hypotheekrenteaftrek een zwaar punt maakt.

Schoonheidsfoutje van Rutte. Of sterker: Balkenende raakte de VVD op het kwetsbare punt: Rutte walgt van een coalitie met de PvdA, maar durft die mogelijkheid ook niet helemaal uit te sluiten.

Over een paar dagen treffen de heren lijsttrekkers elkaar opnieuw. Bij RTL, onder leiding van Frits Wester. Dan is ook PVV-leider Geert Wilders van de partij. Voor Cohen wordt het dan nog lastiger.