Wat nou, arm?

vrijdag 18 juni 2010 13:18

‘Werkende armen’ zullen verkiezingscampagne wellicht domineren. Volstrekt ten onrechte

Volgens steeds meer politici, columnisten en vakbondsbestuurders kent Nederland een groeiende groep werkende armen, mensen die wel werken en toch weinig verdienen. De onrendabelen heten ze bij columnist en SP-aanhanger Marcel van Dam.

Wie de politiek een beetje kent, ziet de bui al hangen. De werkende armen gaan het verkiezingsdebat domineren, net zoals de voedselbank dat deed bij het debat voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2006. Toen was de vraag: hoe kan het dat in een rijk land als Nederland mensen naar de voedselbank moeten? Nu zal die vraag luiden: hoe kan het dat mensen in Nederland hard werken en toch arm zijn? Dat geeft in een beschaafd land toch geen pas? Daarbij wordt verwezen naar de nu al wekenlang voor een hoger loon stakende schoonmakers.

De term werkende armen – working poor – komt uit de Verenigde Staten. Amerikanen gebruiken de term voor mensen die meer dan voltijds werken, vaak in twee banen, en alsnog maar moeilijk weten rond te komen. Er zijn twee problemen met het gebruik van die term in Nederland.

Hoog minimumloon
Ten eerste werken deze mensen niet zoveel uren als de Amerikanen. Ten tweede zijn ze met de beste wil van de wereld niet arm te noemen. In Nederland komt vakcentrale FNV op voor werkende armen. Wat blijkt? In de meeste voorbeelden van de FNV blijken de werkende armen in deeltijd te werken.

Nederland kent relatief weinig inkomensongelijkheid. Het minimumloon is het op één na hoogste ter wereld. De armoede is sinds 1997 afgenomen. Nederland scoort internationaal vergeleken laag op de misère-index, die het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) samenstelt. Van alle Nederlanders kan ongeveer 3,5 procent echt moeilijk rondkomen, volgens de laatste Armoedemonitor uit 2008. Dit zijn 233.000 mensen. Vaak gaat het om bijstandsgerechtigden (zij krijgen 50 tot 100 procent van het minimumloon, dat bruto 1.400 euro per maand bedraagt).

Schulden
Overigens is iemand met bijstand volgens het SCP niet arm; hij krijgt meer dan nodig is voor basisbehoeften. Vaak, zo blijkt tussen de regels van de onderzoeksrapporten door, werken deze mensen zwart bij en hebben ze schulden. Het werkelijke probleem is niet dat werkende mensen arm zijn, het werkelijke probleem is dat je wel gek moet zijn om te werken.

Want je houdt als werkende nauwelijks meer geld over dan als werkloze. De overheid en politieke partijen willen zo graag arme mensen helpen dat ze eindeloos veel cadeautjes zijn gaan uitdelen in de vorm van belastingsubsidies (de zogeheten toeslagen).

Die toeslagen voor huur, zorg en kinderen raken mensen kwijt als ze meer gaan verdienen. In veel gevallen is werken – of meer dan in deeltijd werken – niet aantrekkelijk omdat dan allerlei tegemoetkomingen, subsidies en kwijtscheldingen van gemeentelijke lasten wegvallen. Vandaar dat iedereen met een inkomen boven 20.000 euro bruto de helft van elke extra verdiende euro moet afstaan aan de overheid, berekende het Centraal Planbureau.

Asociaal
Onder de 20.000 euro is dat ongeveer 30 tot 40 cent. Dit kan zelfs oplopen tot 95 cent van elke extra verdiende euro. Vooral doordat kwijtscheldingen van gemeentelijke heffingen wegvallen: dat betekent plots 150 euro aan belasting erbij.

Deels is deze zogeheten armoedeval onvermijdelijk, ook de Verenigde Staten kennen dit probleem voor mensen die gaan werken. Maar Nederlandse politici hebben het de afgelopen tien jaar wel heel erg bont gemaakt. Daardoor komt het voor dat een werkende evenveel verdient als een werkloze of zelfs minder.

Maar dat komt niet doordat Nederland zo asociaal is tegen de groep mensen met een laag inkomen. Het komt juist doordat Nederland veel te sociaal is voor werklozen en ze al doodknuffelend een dief van de eigen portemonnee maakt als ze gaan werken.

Zielige verhalen
Wat er moet gebeuren, is werken aantrekkelijker maken door minder belasting te heffen. Tegelijk moet niet-werken minder aantrekkelijk worden gemaakt door minder cadeaus uit te delen en door minder hoge uitkeringen. Dat kan makkelijk, want het schrappen van toeslagen voor werklozen en deeltijdwerkers maakt een lager belastingtarief mogelijk voor diegenen die veel uren maken. Het hoeft de overheid geen geld te kosten.

Zielige verhalen ophangen over armen in een van de rijkste landen ter wereld met relatief weinig inkomensongelijkheid, het één na hoogste minimumloon ter wereld, en hoge uitkeringen, dat geeft geen pas. Hardwerkende Amerikanen met een laag inkomen zouden er hard om moeten lachen.

Werkenden met een laag inkomen zijn niet zielig. Ze zouden juist een lintje moeten krijgen. Niet omdat ze arm zijn, maar omdat ze toch werken, al moet je in dit systeem hartstikke gek zijn om dat te doen.