Rutte kan botte bijl van SP en PvdA negeren

Het ageren tegen het kabinet hebben Job Cohen (PvdA) en Emile Roemer (SP) niets geholpen. Als de restzetels goed uitvallen, behalen VVD, CDA en PVV alsnog een meerderheid in de Eerste Kamer

Door Eric Vrijsen

PVV-leider Geert Wilders en premier Mark Rutte (VVD) hebben een goede uitgangspositie

Premier Mark Rutte (VVD) heeft het ‘referendum over de gedoogcoalitie’ niet overtuigend gewonnen. Maar vallen de restzetels in de Provinciale Staten een beetje mee, dan bemachtigen VVD, CDA en PVV toch een nipte meerderheid in de Eerste Kamer. In noodgevallen is er nog de steun van de SGP.

De verschuivingen op de kiezersmarkt deden zich ook gisteren niet voor tussen links en rechts, maar vooral binnen het linker- en het rechterblok.

In feite is er niet zo heel veel gebeurd. De VVD wint twee senaatszetels en verder verschuiven tien senaatszetels van het CDA naar de PVV.

Debatten
De VVD is met 16 zetels straks ook in de Eerste Kamer de grootste partij. Zou Rutte zich in de televisiedebatten hebben gewaagd, dan had de VVD ongetwijfeld een grotere winst behaald.

Misschien had zijn waardigheid als ‘premier van alle Nederlanders’ daar enigszins onder geleden, maar zulke schade is tijdelijk. Eén crisis – zoals nu met de drie in Libië gevangen militairen – en een premier wordt vanzelf weer vader des vaderlands.

Het is dus een fout van de VVD-campagne om niet Rutte, maar senator Loek Hermans naar voren te schuiven in de tv-debatten.

Bekopen
Gaat Rutte die fout duur bekopen? Als de gedoogcoalitie op 23 mei blijft steken op 37 van de 75 zetels in de Eerste Kamer, lijdt hij een nederlaag. Zijn inzet was immers de meerderheid: 38 zetels.

Maar het is symbolische schade. Dankzij 1 zetel van de SGP kan Rutte belangrijke wetgeving toch door de Eerste Kamer loodsen. ‘Wij zijn er niet om het kabinet pootje te haken,’ zei SGP-leider Kees van der Staaij gisteravond.

Steun in de rug
Voor de stabiliteit van het kabinet is het van groot belang dat het CDA overeind bleef. De partij moet in de Eerste Kamer flink terug: van 21 naar 11 zetels.

Maar de vrees was dat het CDA veel meer dan de helft van zijn zetels zou verliezen. En vergeleken bij de verkiezingen van vorig jaar zakte het CDA niet verder weg. Dat is een steun in de rug voor CDA-vicepremier Maxime Verhagen.

Mobiliseren
De PVV krijgt tien zetels in de Eerste Kamer. Geert Wilders en ‘lijsttrekker’ Michiel de Graaf konden hun aanhangers onvoldoende mobiliseren. Volgens onderzoek bleef 43 procent van de PVV-aanhangers thuis.

Dit is een groot raadsel. Wilders wist zijn kiezers altijd heel goed op te porren. Op die manier behaalde hij bij de Europese verkiezingen van 2009 een grote overwinning.

Kennelijk boeiden de Statenverkiezingen de PVV-kiezers niet. Misschien omdat zij vooral naar de commerciële tv-zenders kijken, die weinig aandacht hadden voor de Statencampagne. De tv-debatten speelden zich volledig af bij de publieke omroepen. Wilders kon vorig jaar juist scoren dankzij het door RTL4 uitgezonden debat. Zo’n gelegenheid had hij nu niet.

Linkerhelft
Op de linkerhelft van de kiezersmarkt zit de PvdA steeds meer in de verdrukking en moet de SP flink terug. Het ageren tegen het kabinet hebben Job Cohen (PvdA) en Emile Roemer (SP) niets geholpen.

De PvdA blijft steken op 14 senaatszetels. De SP levert een derde van zijn zetels in en komt op 8.

De oppositiepartijen die – vooral in de Kunduz-discussie - samenwerkten met het kabinet, boekten wel winst. D66 gaat van 2 naar 6 senaatszetels en GroenLinks van 4 naar 5.

Victorie
Gisteren aan het begin van de avond kraaiden de PvdA’ers victorie op basis van voorlopige cijfers. Zij dachten dat Rutte een meerderheid in de Eerste Kamer was misgelopen.

Rond middernacht stond Job Cohen er anders bij. Held van de terugtocht en misschien zelfs dat niet eens.

Rutte is premier van een minderheidskabinet. Per definitie is hij kwetsbaar. Maar dankzij de SGP en met behulp van een redelijke open relatie met D66 en GroenLinks, kan Rutte de botte bijl-oppositie van PvdA en SP volledig negeren.